XXXVI. Zwycięskie sztandary

  A właściwie sztandary i chorągwie, w ówczesnym nazewnictwie trwał jeszcze osiemnastowieczny zwyczaj nazywania znaków piechoty chorągwiami, a jazdy sztandarami.  Znaki te przysługiwały pułkom wszystkich broni, chociaż w praktyce ograniczono się do jednostek jazdy i piechoty.

„Sztandar jest to rzecz dziwna, zwykła szmata złotem tkana, a jednak w życiu żołnierza przedstawia ona wartość widomego symbolu życiowej udręki żołnierskiej, jego dążeń i celów. Przypomina mu dni jego chwały i sławy, jak również jego bólów i niepowodzeń”. (Józef Piłsudski)

Pierwszą centralną regulacją tej materii była ustawa z 1 sierpnia 1919 o godłach i barwach Rzeczypospolitej Polskiej. Określono w niej ich  rozmiary i barwy  oraz podstawową treść.

Chorągiew piechoty miała mieć wymiary kwadratu 100x100 cm  w kolorze białym, z czerwonym polskim krzyżem kawalerskim. Po stronie prawej w środku, w wieńcu wawrzynowym, miał znaleźć się  haftowany srebrem orzeł. Po rogach chorągwi w wieńcach laurowych numer pułku.

Po stronie lewej w środku, w otoku z wieńca wawrzynowego, umieszczono dewizę Honor i Ojczyzna. W rogach sztandaru, w mniejszych wieńcach haftowano inne wyobrażenia - herby, wizerunki świętych  lub powtarzano numer pułkowy. Poza tym na lewej stronie na ramionach krzyża zezwolono umieszczanie dat i nazw miejscowości związanych z tradycją pułku. Boki płata obramowane złotą frędzlą. 

Podlegający takim samym regulacjom wizerunku sztandar jazdy miał być kwadratem o boku 65 cm.

Drzewce,  o długości 250 cm i średnicy 3,5 cm łączone z dwóch części za pomocą stalowych okuć i zakończone stalowym trzewikiem. Na szczycie srebrny orzeł, siedzący na tablicy z numerem pułku (lub inicjałami nazwy). 

Co wcale nie oznacza, że Wojsko Polskie do tej pory obywało się bez znaków bojowych. Pod pierwszymi z nich w tej epoce walczyły polskie formacje czasów Wielkiej Wojny. Znaki powstałe przed ustawową regulacją pozostały w pułkach, niektóre uzupełniane nowymi, inne służyły, jak sztandar 1 Pułku Ułanów Krechowieckich wszystkim jego wcielenom od 1917 po 1947 rok.

Pierwsza chorągiew 1 pp Legionów, ufundowana przez Polaków z Chicago w 1915 roku.

4 pp Legionów. Dar Ziemi Krakowskiej z 1915 roku, z wizerunkami Matki Boskiej i św. Izydora Oracza. Pułk posiadał także drugą chorągiew, amarantowa, z wyobrażeniem Orła.

6 pp Legionów posiadał chorągiew otrzymaną 12 września 1915 r. w Rozprzy, od sympatyków z Warszawy. Jedwabny płat o wymiarach 100x132 cm przetrwał w ukryciu kryzys przysięgowy, i w 1918 roku wrócił do pułku.

Chorągiew 5 pp Legionów.

"Zuchowatym" ufundowały ją Wilnianki, a wręczył i udekorował Orderem Virtuti Militari sam Komendant 3 grudnia 1920 roku w Mołodecznie. Pułk posiadał także starszą chorągiew, z okresu legionowego.

Z własnymi chorągwiami, darem miast francuskich (Paryża, Nancy, Belfort i Vedun) i włoskich (Mediolan, Bergamo) powróciły do kraju  pułki APF.

La Mandria di Chivasso, 1919. Burmistrz Mediolanu wręcza ufundowany sztandar polskiemu pułkowi im. Garribaldiego. Oddziedziczył ją 9 pułk strzelców APF (51 pp).

Obóz szkoleniowy w Niagara-on-the-Lake (Kanada), lato 1918 - Ksiądz kapelan Zygmunt Rydlewski i porucznik Wojciech Albrycht prezentują chorągiew ofiarowaną przez Polonię amerykańską. 

Chorągiew 13 pp, a właściwie krakowskiego Stowarzyszenia Młodzieży Rękodzielniczej "Gwiazda" wykonany w 1899 r. Przekazany polskim żołnierzom 31 października 1918 roku, służył im jako znak pułkowy w okresie walk o Niepodległość. Zachowany w zbiorach Muzeum Historycznego Miasta Krakowa.

17 pp. Fotografia już z lat 20., na pierwszym planie chorągiew z 1924 roku, ale obok ta z 1919, o szczególnych losach. Ufundowana przez Koło Panien w Rzeszowie. Strona główna: pośrodku płata, na karmazynowym polu, haftowany srebrną nicią orzeł. Korona oraz dziób i szpony orła złote. Po obydwu stronach orła i pod nim napis haftowany srebrną nicią „17 PP W JEDNOŚCI SIŁA”. Strona odwrotna: Na białym polu aplikowany, malowany olejną farbą wizerunek Matki Boskiej Częstochowskiej. Poniżej napis haftowany złotą nicią: „POD TWOJĄ OBRONĘ”. W 1939 ewakuowaną z Rzeszowa, ukryto w Śniatyniu (miasto powiatowe w woj. stanisławowskim). 24 października 1944 Polacy ze Śniatynia przekazali ją formowanemu w Żytomierzu 17 pp wojska "ludowego". Używano jej do maja 1948 roku.

Wręczenie chorągwi 19 pp (później Odsieczy Lwowa), na stopniach istniejącej jeszcze wówczas cerkwi na Placu Saskim w Warszawie, kwiecień 1919. Przekazuje minister spraw wojskowych  gen. Józef Leśniewski, przyjmuje d-ca pułku, płk. Adolf Dąbrowski. Fundatorem był Warszawski Komitet Obrony Lwowa.

20 pp.

22 pp. Dekoracja Orderem VM przez Naczelnego Wodza, Łazduny k. Lidy, 4 grudnia 1920.

28 pp.

Uroczystość wręczenia chorągwi 30 pp (późniejsi Strzelcy Kaniowscy). Gen. Osiński przekazuje ją dowódcy pułku, majorowi Korewo, maj 1919.

31 pp, z jesieni 1919. Ofiarowany przez społeczeństwo Włocławka - pułk powstał z połączenia okręgowego pułku włocławskiego i 15 pułku strzelców z 4 dywizji gen. Żeligowskiego z Odessy. 

33 pp (okręgowy łomżyński), otrzymana 29 czerwca 1919.

37 pp, ufundowana przez społeczeństwo powiatu łęczyckiego, przekazana w maju 1920.

39 pułku Strzelców Lwowskich, pod pomnikiem Mickiewicza.

Pułku Suwalskiego (41 pp), wręczona 13 września 1919.

1 p. strz. APF (43 pp).

1 Pułku Strzelców Wielkopolskich (55pp).

Uroczystość dekoracji chorągwi 55 pp (widoczna pod zadaszeniem) Krzyżem Virtuti Militari, Zelwa, 6 grudnia 1920.

3 Pułku Strzelców Wielkopolskich.

Toruńskiego Pułku Strzelców (63 pp).

Grudziądzkiego Pułku Strzelców (64 pp).

Starogardzkiego Pułku Strzelców (65 pp).

Kaszubskiego Pułku Strzelców (66 pp).

7 pułku strzelców (później 61 pp). Niżej wręczenie chorągwi, d-ca dywizji płk Albin Jasiński przekazuje ją ppłk. Tadeuszowi Gałeckiemu.

9 p strz. wlkp. (67 pp). Uroczystość przekazania przez fundatorkę, hr. Marię Skórzewską, kwiecień 1919.

Nowogródzkiego Pułku Strzelców (80 pp).

Pułku Strzelców Grodzieńskich (81 pp).

Wileńskiego Pułku Strzelców (85 pp).

Mińskiego Pułku Strzelców (86 pp).

1 pułku szwoleżerów, ufundowany w 1919 przez komitet społeczny w Warszawie. Poświęcony i przekazany pułkowi 17 listopada.

2 Pułku Szwoleżerów Rokitnianskich, ofiarowany przez Miasto Kraków 15 lipca 1920.

1 pułku ułanów, dar Polek Ziemi Mińskiej, 1917. Zachowany szczęśliwie, dziś w zbiorach Instytutu Sikorskiego.

2 p.uł., ofiarowany w 1918 przez mieszkańców Szepietówki.

Poczet sztandarowy 2 p. uł., 1919.

Poświęcenie i wręczenie sztandaru 4 p. uł, 1919.

6 p.uł., 1919.

8 p.uł, ufundowany przez rodziny oficerów pułku. Przekazany w kwietniu 1920.

9 Pułku Ułanów Małopolskich, dar Ziemi Drohobyckiej, przekazany w Drohobyczu 8 maja 1920 r.

Proporzec 2 szwadronu 9 p. uł., amarantowo-biały z żyłką biało-amarantową.

10 pułku ułanów litewskich, ofiarowany przez Józefę Potocką 4 listopada 1920. Uroczystość odbyła się w Parafianowie, powiat duniłowicki.

11 p. uł.

12 p. uł.

Jazdy APF, oddziedziczone w kraju przez pułki strzelców konnych.

Szwadron ckm 12 p.uł., 1920.

12 p. uł., Wilanów, 7 maja 1919.

1 (15)  pułku ułanów. 29 lipca 1919 roku na Błoniach Grunwaldzkich w Poznaniu generał Dowbór - Muśnicki wręczył pułkowi sztandar ufundowany przez poznanianki z „Ogniska Żołnierza Polskiego”. Na zdjęciach dobrze widoczny bandolier oficera sztandarowego.

2 pułku ułanów wielkopolskich (16 p. uł.).

3 p. Ułanów Wielkopolskich (17. p.uł.).

Proporce 11 i 4 pułków konnych Wojskowej Straży Granicznej, w czasie przeformowywania w 21 p. uł. (1921).

Ochotniczego Poznańskiego Batalionu Śmierci, 1919.

Straży Ludowej w Kościanie.

Ochotniczego 205 pp.

Ochotniczego 236 pp, czyli Drugiej Legii Akademickiej w 1920.

Późnieszego 26 p. uł.

Wręczenie sztandaru 1 pułkowi strzelców wielkopolskich.

Przekazanie pocztowi.

2 pułk strzelców otrzymuje sztandar z rąk prezydenta Poznania.

1 Dywizji Strzelców Wielkopolskich. Gen. Józef Dowbor-Muśnicki wręcza gen. Danielowi Konarzewskiemu, 26 stycznia 1919 r. 

Lotnictwa Armii Polskiej we Francji.

1 batalionu saperów APF.

Proporzec ochotników z Piotrkowa Trybunalskiego, 1920.

Dekoracja przez Naczelnego Wodza (1 p. uł.).

Chorągiew 4 pułku powstańczego (gliwicko-toszeckiego), 1921.

Kompanii michałkowickiej (obecnie dzielnica Siemianowic).

2 batalion 4 pułku (por. Edmunda Kabicza) ze sztandarem.

Kompani z Ostropy (wieś, obecnie dzielnica Gliwic) w składzie 4 pułku, 1921.