XXXVI. Zwycięskie sztandary

  A właściwie sztandary i chorągwie, w ówczesnym nazewnictwie trwał jeszcze osiemnastowieczny zwyczaj nazywania znaków piechoty chorągwiami, a jazdy sztandarami.  Znaki te przysługiwały pułkom wszystkich broni, chociaż w praktyce ograniczono się do jednostek jazdy i piechoty.

„Sztandar jest to rzecz dziwna, zwykła szmata złotem tkana, a jednak w życiu żołnierza przedstawia ona wartość widomego symbolu życiowej udręki żołnierskiej, jego dążeń i celów. Przypomina mu dni jego chwały i sławy, jak również jego bólów i niepowodzeń”. (Józef Piłsudski)

Pierwszą centralną regulacją tej materii była ustawa z 1 sierpnia 1919 o godłach i barwach Rzeczypospolitej Polskiej. Określono w niej ich  rozmiary i barwy  oraz podstawową treść.

Chorągiew piechoty miała mieć wymiary kwadratu 100x100 cm  w kolorze białym, z czerwonym polskim krzyżem kawalerskim. Po stronie prawej w środku, w wieńcu wawrzynowym, miał znaleźć się  haftowany srebrem orzeł. Po rogach chorągwi w wieńcach laurowych numer pułku.

Po stronie lewej w środku, w otoku z wieńca wawrzynowego, umieszczono dewizę Honor i Ojczyzna. W rogach sztandaru, w mniejszych wieńcach haftowano inne wyobrażenia - herby, wizerunki świętych  lub powtarzano numer pułkowy. Poza tym na lewej stronie na ramionach krzyża zezwolono umieszczanie dat i nazw miejscowości związanych z tradycją pułku. Boki płata obramowane złotą frędzlą. 

Podlegający takim samym regulacjom wizerunku sztandar jazdy miał być kwadratem o boku 65 cm.

Drzewce,  o długości 250 cm i średnicy 3,5 cm łączone z dwóch części za pomocą stalowych okuć i zakończone stalowym trzewikiem. Na szczycie srebrny orzeł, siedzący na tablicy z numerem pułku (lub inicjałami nazwy). 

Co wcale nie oznacza, że Wojsko Polskie do tej pory obywało się bez znaków bojowych. Pod pierwszymi z nich w tej epoce walczyły polskie formacje czasów Wielkiej Wojny. Znaki powstałe przed ustawową regulacją pozostały w pułkach, niektóre uzupełniane nowymi, inne służyły, jak sztandar 1 Pułku Ułanów Krechowieckich wszystkim jego wcielenom od 1917 po 1947 rok.

Pierwsza chorągiew 1 pp Legionów, ufundowana przez Polaków z Chicago w 1915 roku.

4 pp Legionów. Dar Ziemi Krakowskiej z 1915 roku, z wizerunkami Matki Boskiej i św. Izydora Oracza. Pułk posiadał także drugą chorągiew, amarantowa, z wyobrażeniem Orła.

6 pp Legionów posiadał chorągiew otrzymaną 12 września 1915 r. w Rozprzy, od sympatyków z Warszawy. Jedwabny płat o wymiarach 100x132 cm przetrwał w ukryciu kryzys przysięgowy, i w 1918 roku wrócił do pułku.

Chorągiew 5 pp Legionów.

"Zuchowatym" ufundowały ją Wilnianki, a wręczył i udekorował Orderem Virtuti Militari sam Komendant 3 grudnia 1920 roku w Mołodecznie. Pułk posiadał także starszą chorągiew, z okresu legionowego.

Z własnymi chorągwiami, darem miast francuskich (Paryża, Nancy, Belfort i Vedun) i włoskich (Mediolan, Bergamo) powróciły do kraju  pułki APF.

Poświęcenie sztandarów pułkowych 1 Dywizji Strzelców.

La Mandria di Chivasso, 1919. Burmistrz Mediolanu wręcza ufundowany sztandar polskiemu pułkowi im. Garribaldiego. Oddziedziczył ją 9 pułk strzelców APF (51 pp).

Obóz szkoleniowy w Niagara-on-the-Lake (Kanada), lato 1918 - Ksiądz kapelan Zygmunt Rydlewski i porucznik Wojciech Albrycht prezentują chorągiew ofiarowaną przez Polonię amerykańską. 

Chorągiew 13 pp, a właściwie krakowskiego Stowarzyszenia Młodzieży Rękodzielniczej "Gwiazda" wykonany w 1899 r. Przekazany polskim żołnierzom 31 października 1918 roku, służył im jako znak pułkowy w okresie walk o Niepodległość. Zachowany w zbiorach Muzeum Historycznego Miasta Krakowa.

17 pp. Fotografia już z lat 20., na pierwszym planie chorągiew z 1924 roku, ale obok ta z 1919, o szczególnych losach. Ufundowana przez Koło Panien w Rzeszowie. Strona główna: pośrodku płata, na karmazynowym polu, haftowany srebrną nicią orzeł. Korona oraz dziób i szpony orła złote. Po obydwu stronach orła i pod nim napis haftowany srebrną nicią „17 PP W JEDNOŚCI SIŁA”. Strona odwrotna: Na białym polu aplikowany, malowany olejną farbą wizerunek Matki Boskiej Częstochowskiej. Poniżej napis haftowany złotą nicią: „POD TWOJĄ OBRONĘ”. W 1939 ewakuowaną z Rzeszowa, ukryto w Śniatyniu (miasto powiatowe w woj. stanisławowskim). 24 października 1944 Polacy ze Śniatynia przekazali ją formowanemu w Żytomierzu 17 pp wojska "ludowego". Używano jej do maja 1948 roku.

Wręczenie chorągwi 19 pp (później Odsieczy Lwowa), na stopniach istniejącej jeszcze wówczas cerkwi na Placu Saskim w Warszawie, kwiecień 1919. Przekazuje minister spraw wojskowych  gen. Józef Leśniewski, przyjmuje d-ca pułku, płk. Adolf Dąbrowski. Fundatorem był Warszawski Komitet Obrony Lwowa.

20 pp.

22 pp. Dekoracja Orderem VM przez Naczelnego Wodza, Łazduny k. Lidy, 4 grudnia 1920.

28 pp.

Uroczystość wręczenia chorągwi 30 pp (późniejsi Strzelcy Kaniowscy). Gen. Osiński przekazuje ją dowódcy pułku, majorowi Korewo, maj 1919.

31 pp, z jesieni 1919. Ofiarowany przez społeczeństwo Włocławka - pułk powstał z połączenia okręgowego pułku włocławskiego i 15 pułku strzelców z 4 dywizji gen. Żeligowskiego z Odessy. 

33 pp (okręgowy łomżyński), otrzymana 29 czerwca 1919.

Nieregulaminowy proporzec II batalionu 36 pp.

37 pp, ufundowana przez społeczeństwo powiatu łęczyckiego, przekazana w maju 1920.

1 pułku Strzelców Lwowskich (38 pp).

39 pułku Strzelców Lwowskich, pod pomnikiem Mickiewicza.

Pułku Suwalskiego (41 pp), wręczona 13 września 1919.

1 p. strz. APF (43 pp).

Chorągiew Legionu Bajończyków, dar miasta Bayonne z 1914 roku. Drugi znak bojowy 1 psp/43 pp.

1 Pułku Strzelców Wielkopolskich (55pp).

Uroczystość dekoracji chorągwi 55 pp (widoczna pod zadaszeniem) Krzyżem Virtuti Militari, Zelwa, 6 grudnia 1920.

3 Pułku Strzelców Wielkopolskich.

Uroczystość poświęcenia chorągwi 8 p. strz. (62 pp), Bydgoszcz, styczeń 1920.

Toruńskiego Pułku Strzelców (63 pp).

Grudziądzkiego Pułku Strzelców (64 pp).

Starogardzkiego Pułku Strzelców (65 pp).

Kaszubskiego Pułku Strzelców (66 pp).

7 pułku strzelców (później 61 pp). Niżej wręczenie chorągwi, d-ca dywizji płk Albin Jasiński przekazuje ją ppłk. Tadeuszowi Gałeckiemu.

9 p strz. wlkp. (67 pp). Uroczystość przekazania przez fundatorkę, hr. Marię Skórzewską, kwiecień 1919.

11 p. strz. wlkp., (69 pp) dar mieszkanców powiatu śremskiego, ofiarowany 7 października 1919 r.

Nowogródzkiego Pułku Strzelców (80 pp).

Pułku Strzelców Grodzieńskich (81 pp).

Wileńskiego Pułku Strzelców (85 pp).

Chorągiew pułku im. Tadeusza Kościuszki  na Syberii (5 DP Armii Polskiej we Francji), którego kadry i tradycję kontynuował 82 pp.

Mińskiego Pułku Strzelców (86 pp).

1 pułku szwoleżerów, ufundowany w 1919 przez komitet społeczny w Warszawie. Poświęcony i przekazany pułkowi 17 listopada.

2 Pułku Szwoleżerów Rokitnianskich, ofiarowany przez Miasto Kraków 15 lipca 1920.

1 pułku ułanów, dar Polek Ziemi Mińskiej, 1917. Zachowany szczęśliwie, dziś w zbiorach Instytutu Sikorskiego.

2 p.uł., ofiarowany w 1918 przez mieszkańców Szepietówki.

Poczet sztandarowy 2 p. uł., 1919.

Poświęcenie i wręczenie sztandaru 4 p. uł, 1919.

5 p. uł., wręczony 3 sierpnia 1919.

6 p.uł., 1919.

8 p.uł, ufundowany przez rodziny oficerów pułku. Przekazany w kwietniu 1920.

9 Pułku Ułanów Małopolskich, dar Ziemi Drohobyckiej, przekazany w Drohobyczu 8 maja 1920 r.

Proporzec 2 szwadronu 9 p. uł., amarantowo-biały z żyłką biało-amarantową.

10 pułku ułanów litewskich, ofiarowany przez Józefę Potocką 4 listopada 1920. Uroczystość odbyła się w Parafianowie, powiat duniłowicki.

11 p. uł.

12 p. uł.

Jazdy APF, oddziedziczone w kraju przez pułki strzelców konnych.

Szwadron ckm 12 p.uł., 1920.

12 p. uł., Wilanów, 7 maja 1919.

1 (15)  pułku ułanów. 29 lipca 1919 roku na Błoniach Grunwaldzkich w Poznaniu generał Dowbór - Muśnicki wręczył pułkowi sztandar ufundowany przez poznanianki z „Ogniska Żołnierza Polskiego”. Na zdjęciach dobrze widoczny bandolier oficera sztandarowego.

2 pułku ułanów wielkopolskich (16 p. uł.).

3 p. Ułanów Wielkopolskich (17. p.uł.).

Proporce 11 i 4 pułków konnych Wojskowej Straży Granicznej, w czasie przeformowywania w 21 p. uł. (1921).

Ochotniczego Poznańskiego Batalionu Śmierci, 1919.

Proporzec 1 baterii 1 Dywizjonu Artylerii Konnej Wielkopolskiej (7 DAK), 1919.

Straży Ludowej w Kościanie.

Ochotniczego 205 pp.

Ochotniczego 236 pp, czyli Drugiej Legii Akademickiej w 1920.

215 ochotniczego pułku ułanów, późnieszego 26 p. uł.

Wręczenie sztandaru 1 pułkowi strzelców wielkopolskich.

Przekazanie pocztowi.

2 pułk strzelców otrzymuje sztandar z rąk prezydenta Poznania.

1 Dywizji Strzelców Wielkopolskich. Gen. Józef Dowbor-Muśnicki wręcza gen. Danielowi Konarzewskiemu, 26 stycznia 1919 r. 

Lotnictwa Armii Polskiej we Francji.

1 batalionu saperów APF.

Proporzec ochotników z Piotrkowa Trybunalskiego, 1920.

Dekoracja przez Naczelnego Wodza (1 p. uł.).

Chorągiew 4 pułku powstańczego (gliwicko-toszeckiego), 1921.

Kompanii michałkowickiej (obecnie dzielnica Siemianowic).

2 batalion 4 pułku (por. Edmunda Kabicza) ze sztandarem.

Kompani z Ostropy (wieś, obecnie dzielnica Gliwic) w składzie 4 pułku, 1921.