XV. Samoloty
Cztery lata I wojny światowej to czas najszybszego i najbardziej burzliwego rozwoju techniki lotniczej. Od nielicznych, nieuzbrojonych aparatów używanych do rozpoznania, po wielotysięczne floty wyspecjalizowanych w różnych zadaniach maszyn o osiągach nieporównywalnie większych, niż ich poprzednicy sprzed zaledwie kilku lat.
Lotnictwo odrodzonej Polski zaczęło się w Galicji. Na tamtejszych "polach wzlotów" (termin "lotnisko" ukuto nieco później) w Krakowie (Rakowice), Przemyślu (Hureczko) i Lwowie (Lewandówka) stacjonowało czterdzieści kilka c.k. maszyn, niestety w większości szkolnych. Spenetrowane przez peowiacką konspirację (zadbał o to porucznik legionowej artylerii Janusz de Beaurain, entuzjasta lotnictwa, któremu udało się zostać obserwatorem lotniczym), dały pierwszy sprzęt i pierwszych ludzi. Na Rakowicach kpt. Florer uniemożliwił ucieczkę austriackich pilotów, uszkadzając zapłony, z zaatakowanego Hureczka polscy lotnicy odlecieli na 10 z 12 obecnych tam maszyn, ukraiński atak na Lewandówkę odparto. Stamtąd właśnie, z lwowskiego lotniska 5 listopada wystartowały pierwsze polskie samoloty z zadaniami bojowymi, tam na samolocie por. pilota Stanisława Steca namalowano biało-czerwoną szachownicę, przyjętą nieco później jako znak naszego lotnictwa wojskowego. Kolejnych 5 austriackich samolotów przechwycono w Lublinie.
Galicja zresztą była ważna nie tylko dlatego. Tamtejsze kopalnie ropy naftowej i rafinerie dostarczały paliwa i smarów. Na poznańskiej Ławicy (o czym niżej) pewnie nie udałoby się zdobyć tyle sprzętu, gdyby nie fakt, że nie miał on właśnie z braku paliwa jak odlecieć.
15 listopada przejęto lotnisko na Polu Mokotowskim w Warszawie, ze szkołą obserwatorów lotniczych. Niestety 4 dni zwłoki dały niemieckim lotnikom czas na popsucie sprzętu optycznego, ale i tak zdobycz była cenna.
W sumie na terenie Galicji i Kongresówki zdobyto 217 mniej-więcej kompletnych maszyn 30 różnych typów produkcji niemieckiej, austriackiej i francuskiej (zdobytych przez państwa centralne w Rosji). Było to 11 samolotów myśliwskich, 2 bombowe, 100 wywiadowczych, 85 szkolnych i 21 określonych jako wycofane z eksploatacji, ale nadające się do remontu. Z tego tylko 21 maszyn nadawało się do natychmiastowego użytku w walce.
6 stycznia wpadł w ręce Powstańców Wielkopolskich najcenniejszy łup — lotnisko na Ławicy. 50 samolotów w pełni sprawnych i 20 w naprawach pozwoliło na sformowanie 4 eskadr bojowych, gdy doczekano się dostaw paliwa z Krakowa. Na Winiarach, w hali dla sterowców Zeppelin zdobyto ogromny skład maszyn w częściach do montażu (w trakcie remontów), części zamiennych i karabinów maszynowych, oraz balonów obserwacyjnych. W sumie na około 300 samolotów, w większości jednak szkolnych i rozpoznawczych. W Forcie VI znalazł się, oprócz innej amunicji zapas bomb lotniczych. Mimo że w większości sprzęt latający był starszych typów i mocno zużyty, stanowił gigantyczny zastrzyk mocy. Niemcy ocenili swoje straty na 200 milionów marek.
.jpeg)
Kolejnym, najpoważniejszym wzmocnieniem polskich sił powietrznych stała się Błękitna Armia. W marcu 1919 roku marszałek Foch przekazał do dyspozycji gen. Hallera 7 eskadr (3 bombowe, 3 wielozadaniowe i 1 myśliwską, około 90 sprawnych maszyn bojowych) oraz park lotniczy (armijny park obsługowo — remontowy) wraz ze sprzętem i personelem. Skierował też dodatkowych ludzi oraz 20 samolotów szkolnych w celu utworzenia szkół dla pilotów, obserwatorów i mechaników. Francuzi mieli pozostać w jednostkach aż do wyszkolenia odpowiedniej liczby polskiego personelu. Już w maju pierwsze jednostki bojowe znalazły się w Polsce. Ochotnicy francuscy brali udział w walkach z bolszewikami (ale nie z Ukraińcami), reszta zasiliła ośrodki szkoleniowe.
Sprzęt się zużywał, potrzeby walczącej armii rosły. Misje Zakupów nabywały sprzęt głównie francuski, ale także brytyjski i włoski, a po cichu i tajemnicy także niemiecki. Demobilizacja po Wielkiej Wojnie otworzyła rynek. W pamiątkowym wydawnictwie "Ku czci poległych lotników" z 1933 roku, przygotowanym przez weteranów wojny, znajdujemy 37 typów samolotów bojowych, a nie jest to bynajmniej lista kompletna. Koszmar logistyki, ale pamiętajmy, że ówczesne maszyny nie były aż tak skomplikowane i obsługa poszczególnych marek aż tak bardzo się nie różniła. A wiele problemów remontowych załatwiał zestaw młotek - śrubokręt - kombinerki.
Zgodnie z przyjętą formułą, opowiedzmy o sprzęcie latającym. Wszystkie ówczesne samoloty to konstrukcje drewniano-metalowe, z wielką przewagą ilościową drewna.
Jednomiejscowe samoloty myśliwskie
Albatros D.III, niemiecka dwupłatowa maszyna używana (i produkowana) także przez Austriaków.
Albatros D. III z końca 1918 roku - na kadłubie i sterze namalowane biało - czerwone koła, znak stosowany przez polskie lotnictwo przed szachownicą. Niżej w barwach Eskadry Kościuszkowskiej w 1920.
Silnik: rzędowy, Mercedes D.IIIa, moc 160 KM
Rozpiętość górnego płata: 905 cm
Masa startowa: 885 kg
Prędkość maksymalna: 175 km/h
Pułap: 5500 m
Uzbrojenie: 2 km LMG 08/15 strzelające przez płaszczyznę obrotu śmigła
Stan w lotnictwie polskim: 12 sztuk
Na zdjęciach z godłem 7 Eskadry Myśliwskiej mogą być także wizualnie niemal identyczne samoloty Oeffag D.III, inaczej Albatros D.III (Oef), czyli licencyjna, lekko przekonstruowana wersja produkcji Österrichische Flugzeugfabrik AG z Wiener Neustadt, z mocniejszym silnikiem.
Silnik: rzędowy, Austo-Daimler, moc 160 KM
Rozpiętość górnego płata: 900 cm
Masa startowa: 1005 kg
Prędkość maksymalna: 198 km/h
Pułap: 5000 m
Uzbrojenie: 2 km LMG 12/16 strzelające przez płaszczyznę obrotu śmigła
Stan w lotnictwie polskim: 38 sztuk, co w 1920 czyniło tę maszynę podstawową bronią naszych myśliwców.
Albatros D.V
Wersja rozwojowa D.III, produkowana od połowy 1917 roku. Nowy, eliptyczny kadłub i lekkko zmienione skrzydła. Przy wzmocnionym silniku uzyskał poprawione osiagi.
Silnik: rzędowy, Mercedes D.IIIaü, moc 200
Masa startowa: 937 kg
Rozpiętośćgórnego płata: 905 cm
Prędkość maksymalna: 186 km/h
Pułap: 5700 m
Uzbrojenie: 2 km LMG 08/15 strzelające przez płaszczyznę obrotu śmigła
Stan w lotnictwie polskim: 8 lub 10 sztuk.
Halberstadt D. III
W takcie remontu na Ławicy, 1919.
Dwupłatowiec z 1916 roku, produkowany oprócz rodzimych Halberstädter Flugzeugwerke także przez Aviatika. Piewszy typ, w którym eksperymentowano z łącznością radiową.
Silnik: rzędowy, Mercedes D. III, moc 140 KM
Rozpiętość górnego płata: 880 cm
Masa startowa: 729 kg
Prędkość maksymalna: 150 km/h
Pułap: 4000 m
Uzbrojenie: 1 km LMG 08/15 strzelający przez płaszczyznę obrotu smigła
Stan w lotnictwie polskim: 4 lub 5 sztuk.
Pfalz D. III
Dwupłat z kadłubem skorupowym z forniru, z 1917 roku. Mało popularny ze względu na gorsze od innych marek osiągi, zwłaszcza prędkość poziomą.
Silnik: rzędowy, Mercedes D. III, moc 140 KM
Rozpiętośc górnego płata: 940 cm
Masa startowa: 922 kg
Prędkość maksymalna: 160 km/h
Pułap: 5200 m
Uzbrojenie: 2 km LMG 08/15 strzelające przez płaszczyznę obrotu śmigła
Stan w lotnictwie polskim: 1 lub 2.
Fokker D.VII
Maszyna produkowana seryjnie przez Fokker Flugzeugwerke (Schwerin) od początku 1918. Dwupłatowiec myśliwski.
Silnik: rzędowy, Mercedes D.IIIa, moc 160 KM, lub BMW IIIa (235 KM, rzadka wersja)
Rozpietość górnego płata: 890 cm
Masa startowa: 906 kg
Prędkość maksymalna: 190 km/h (200 km/k z silnikiem BMW)
Pułap: 6000 m
Uzbrojenie: 2 km LMG 08/15 strzelające przez płaszczyznę obrotu śmigła
Stan w lotnictwie polskim: 50 sztuk, zdobycz z Poznania i późniejsze zakupy.
Fokker E. V, produkcji niemieckiej, por. pil. Stefana Steca, 1919. Szachownica była pierwotnie (jeszcze w lotnictwie austriackim) jego znakiem osobistym, po jej "upaństwowieniu" zaprojektował sobie nowy, widoczny na burcie. Na tej maszynie por. Stec odniósł pierwsze zwycięstwow przestworzach naszych sił powietrznych, zestrzeliwując 29 kwietnia 1919 ukrainskiego Nieuporta, a drugiego uszkadzając. Chociaż według innej pierwsza była załoga Albatrosa C. XII, (por. pilot Józef Cagalski i obs. Stanisław Pietruski). 24 lutego 1919 zostali zaatakowani przez ukraińskiego Nieuporta,którego obserwator zestrzelił.
Silnik: Obeusel U.II, moc 112 KM
Rozpiętość płata: 834 cm
Masa startowa: 605 kg
Prędkość maksymalna: 204 km/h
Pułap: 6000 m
Uzbrojenie: 2 km LMG 08/15 strzelające przez płaszczyznę obrotu śmigła
Stan w lotnictwie polskim: 6 sztuk
Fokker D.VIII
Lekko zmodernizowana (przede wszystkim wzmocniona konstrukcja skrzydeł i podwozia) wersja E.V z października 1918. Dane taktyczno-techniczne takie same, w naszym lotnictwie 1 egzemplarz.
Nieuport 17 C 1
Dwupłat z 1916 roku, długo podstawowa maszyna lotnictwa francuskiego. Zwrotny, ale delikatny i trudny w pilotażu. Dolny płat o mniejszej powierzchni,stąd czasami pojawia się termin "pótorapłat". U nas pierwsze pojawiły sie już w 1918 (1 porosyjski przejęty od Austriaków w Lublinie) i w Armii Polskiej we Francji.
Silnik: Gnome-Rhône 9J, moc 110 KM
Rozpiętość górnego płata: 816 cm
Masa startowa: 560 kg
Prędkość maksymalna: 186 km/h
Pułap: 5600 m
Uzbrojenie: 1 km Vickers strzelający przez płaszczyznę obrotu śmigła.
Stan w lotnictwie polskim: około 30 sztuk.
I jego młodszy brat, Nieuport 24 C1. 1 maja 1920 roku stan maszyn 14 Eskadry Wywiadowczej na lotnisku w Żołdzinie powiększył się o tę z fotografii. Przyleciał nią z drugiej strony frontu Piotr Abakanowicz, były oficer carski i I Korpusu Dowbora, nakłoniony naganem do służby w lotnictwie sowieckim. Na froncie wschodnim zdobyliśmy jeszcze cztery sprawne maszyny tego typu.
Wersja rozwojowa modelu 17 o bardzo podobnej konstrukcji. Nieco gorsze osiągi, ale badziej wytrzymały. Nasze 24 powstały (poza silnikami) w posiadających licencję Nieuporta zakładach Duks w Moskwie.
Silnik: Gnome-Rhône 9Jb, moc 120 KM
Rozpiętość górnego płata: 821 cm
Masa startowa: 560 kg
Prędkość maksymalna: 176 km/h
Pułap: 5550 m
Uzbrojenie: 1 km Vickers strzelający przez płaszczyznę obrotu śmigła
Stan w lotnictwie polskim: 5 sztuk.
SPAD (Société Pour L'Aviation et ses Dérivés) VII C1
Dwupłat z 1916 roku. Maszyna solidna i wytrzymała, choć mniej zwrotna od Nieuportów.
Silnik: rotacyjny Hispano-Suiza 8Aa, moc 150 KM
Rozpiętość górnego płata: 782 cm
Masa startowa: 705 kg
Prędkość maksymalna: 180 km/h
Pułap: 5500 m
Uzbrojenie: 1 km Vickers strzelający przez płaszczyznę obrotu śmigła.
Stan w lotnictwie polskim: około 20 sztuk.
SPAD XIII C1
Powiększona, wzmocniona i ulepszona wersja VII, choć nadal uważana przez pilotów za mniej zwrotną. Najliczniej produkowany przez aliantów (od maja 1917) myśliwiec - około 8500 sztuk.
Silnik: widlasty Hispano-Suiza 8Be, moc 235 KM
Rozpiętość górnego płata: 808 cm
Masa startowa: 830 kg
Prędkość maksymalna: 220 km/h
Pułap: 6650 m
Uzbrojenie: 2 km Vickers strzelające przez płaszczyznę obrotu śmigła.
Stan w lotnictwie polskim: 52 sztuki.
Ansaldo A1 Balilla
Solidna, choć mało zwrotna maszyna dwupłatowa produkowana od maja 1918 roku przez zakłady Ansaldo w Turynie. W 1919 roku dokonaliśmy tam pierwszych zakupów (bez uzbrojenia), a w styczniu 1920 licencję produkcyjną. Jednak lubelskie zakłady Plage i Laśkiewicz były w stanie wyprodukować pierwsze sztuki dopiero latem 1921 roku.
Silnik: rzędowy SPA 6A, moc 220 KM
Rozpiętość górnego płata: 768 cm
Masa startowa: 870 kg
Prędkość maksymalna: 220 km/h
Pułap: 5000 m
Uzbrojenie: 2 km Vickers strzelające przez płaszczyznę obrotu śmigła.
Stan w lotnictwie polskim: 35 sztuk z zakupu we Włoszech.
Sopwith Camel F1
Sprzęt brytyjski zaczął do Polski docierać późno - dopiero w roku 1920, gdy do rządzącyh w Londynie dotarło, że w Europie Wschodniej jedynie Polska dysponuje siłą i podstawą społeczną umożliwaijącą postawienie skutecznej zapory ekspansji bolszewizmu.
Camel, w służbie od 1917, był jednym z najlepszych alianckich myśliwców (latający na nich piloci uzyskali największąliczbę zestrzeleń). Dwupłatowiec, trudny w pilotażu, ale zwrotny, zankomicie sprawdzający się zwłaszcza w działaniach na małych wysokościach.
Silnik: rotacyjny Clerget 9B, moc 140 KM (zasadniczy, ale stosowano jescze kilka innych jednostek napędowych)
Rozpiętość górnego płata: 853 cm
Masa startowa: 659 kg
Prędkość maksymalna: 182 km/h
Pułap: 5800 m
Uzbrojenie: 2 km Vickers strzelające przez płaszczyznę obrotu śmigła (były inne wersje uzbrojenia, ale nie w naszym lotnictwie).
Stan w lotnictwie polskim: 2 sztuki, pochodzenie nieustalone.
Sopwitth 5F 1 Dolphin
Silnik:Hispano-Suiza 8B, moc 200 KM
Rozpiętość górnego płata: 991 cm
Masa startowa: 903 kg
Prędkość maksymalna: 194 km/h
Pułap: 6400 m
Uzbrojenie: 2 km Vickers strzelające przez płaszczyznę obrotu śmigła. Były wersje z dwoma dodatkowymi km Lewis umieszczonymi nad górnym płatem.
Stan w lotnictwie polskim: 2 sztuki.
RAF (Royal Aircraft Factory) SE 5a
W locie nad Warszawą, 9 stycznia 1920. Kolejny brytyjski model myśliwca w WP, zwany przez historyków lotnictwa "Spitfire I wojny światowej". W służbie od 1917.
Silnik:Hispano-Suiza 8, moc 150 KM lub Volseley Viper o tej samej mocy
Rozpiętość górnego płata: 810 cm
Masa startowa: 902 kg
Prędkość maksymalna: 220 km/h
Pułap: 5200 m
Uzbrojenie: 1 km Vickers strzelający przez płaszczyznę obrotu śmigła, 1 km Lewis na górnym płacie. Zaczepy na 4 lekkie bomby (11 kg) pod dolnymi płatami.
Stan w lotnictwie polskim: 12 sztuk.
Km Lewis na montażu Fostera na górnym płacie. Pozwałało to pilotom dość powolnych jeszcze maszyn na strzelanie także do góry.
Dwumiejscowe samoloty wielozadaniowe - myśliwskie, rozpoznawcze, lekkie bombowce
Oeffag C. II
Austriacki samolot rozpoznawczy, produkowany od 1916 roku, modyfikacja niemieckiego Brandenburga C.I. Dwupłatowiec, w 1918 wycofywany z linii. Na takiej maszynie por. pil. Stefan Bastyr i por. obs. Janusz de Beaurain wykonali 5 listopada 1918 roku nad Lwowem pierwszy bojowy lot lotnictwa polskiego.
Silnik: Austro-Daimler, moc 160 KM
Rozpiętość górnego płata: 1271 cm
Masa startowa: 1205 kg
Prędkość maksymalna: 140 km/h
Pułap: 3200 m
Uzbrojenie: 1 km na stanowisku tylnym (Schwarzlose lub MG 14), możliwość zabrania 40 kg bomb (4x10 kg lub 8x5 kg) do zrzucania ręcznie.
Stan w lotnictwie polskim: 15 sztuk, uzywane głownie do szkolenia.
Silnik: rzędowy, Mercedes D IIIa, moc 160 KM
Rozpiętość górnego płata: 1346 cm
Masa startowa: 1120 kg
Prędkość maksymalna: 158 km/h
Pułap: 5000 m
Uzbrojenie: 1 km LMG 08/15 strzelający przez płaszczyznę obrotu śmigła, 1 km MG 14 lub 14/17 na tylnym stanowisku.
Stan w lotnictwie polskim: około 60 sztuk, zdobycz z Ławicy i zbudowane z części z magazynu na Winiarach.
Albatros C. X
Z personelem 9 eskadry w Połonnem, 1920.
Rozpoznawczo-bombowy dwupłatowiec, w służbie od 1917.
Silnik: rzędowy, Mercedes D IVA, moc 260 KM
Rozpiętość górnego płata: 1486 cm
Masa startowa: 1670 kg
Prędkość maksymalna: 175 km/h
Pułap: 5000 m
Zasięg: 500 km
Uzbrojenie: 1 km LMG 08/15 strzelający przez płaszczyznę obrotu śmigła, 1 km MG 14 lub 14/17 na tylnym stanowisku. 80 kg bomb.
Stan w lotnictwie polskim: 15 sztuk.
Albatros C. XII
Por. Stec przed Albatrosem C. XII, Lewandówka, wiosna 1919.
Kolejny model rozpoznawczego Albatrosa. Zmiana sylwetki i próby poprawy aerodynamiki nie poprawiły znacząco osiągów w stosunku do C. X.
Silnik: rzędowy, Mercedes D IVA, moc 260 KM
Rozpiętość górnego płata: 1437 cm
Masa startowa: 1450 kg
Prędkość maksymalna: 178 km/h
Pułap: 5640 m
Zasięg: 500 km
Uzbrojenie: 1 km LMG 08/15 strzelający przez płaszczyznę obrotu śmigła, 1 km MG 14 lub 14/17 na tylnym stanowisku. 80 kg bomb.
Stan w lotnictwie polskim: około 10 sztuk.
Albatros J. I
Maszyny 12 Eskadry Wywiadowczej, 1920.
XII posłużyła do opracowania maszyny do zadań szturmowych na małych wysokościach, zasadniczo ok. 50 m. Nowy, płaski kadłub został od dołu i z boków opancerzony (460 kg blach ze stali chromo-niklowej), co znacznie pogorszyło osiągi. Tym bardziej, że wybrano słabszy silnik.
Silnik: rzędowy, Mercedes D IV, moc 200 KM
Rozpiętość górnego płata: 1414 cm
Masa startowa: 1808 kg
Prędkość maksymalna: 140 km/h
Pułap: 4000 m
Uzbrojenie: 2 km LMG 08/15 strzelający przez płaszczyznę obrotu śmigła (skierowanych lekko w dół od pionu, dla łatwiejszego kierowania na cele naziemne), 1 km MG 14/17 na tylnym stanowisku.
Stan w lotnictwie polskim: 10 sztuk zdobytych na Ławicy.
Albatros C. XV
Kolejny model Albatrosa (udoskonalony C. XII), który nie zdążył trafić na front Wielkiej Wojny.
Silnik: rzędowy, Mercedes D IVA, moc 260 KM
Rozpiętość górnego płata: 1437 cm
Masa startowa: 1639 kg
Prędkość maksymalna: 175 km/h
Pułap: 5000 m
Zasięg: 550 km
Uzbrojenie: 1 km LMG 08/15 strzelający przez płaszczyznę obrotu śmigła, 1 km MG 14 lub 14/17 na tylnym stanowisku. 100 kg bomb.
Stan w lotnictwie polskim: 12 sztuk zakupionych wiosną 1920.
Aviatik C. III
Dwupłatowiec rozpoznawczo-bombowy, produkowany w latach 1916-17 przez Automobil und Aviatik AG w Mülhausen-Burzweiler.
Silnik: rzędowy, Mercedes D III, moc 160 KM
Rozpiętość górnego płata: 1180 cm
Masa startowa: 1340 kg
Prędkość maksymalna: 160 km/h
Pułap: 4500 m
Zasięg: 450 km
Uzbrojenie: 1 km MG 14 lub 14/17 na tylnym stanowisku. 40 kg bomb.
Stan w lotnictwie polskim: 7 sztuk. Używany do szkolenia.
Brandenburg C. I (Hansa-Brandenburg)
Dwupłatowiec rozpoznawczy, produkowany w latach 1916 - 1918. Wersja rozwojowa V.
Rozpoznawczo-myśliwski dwupłatowiec produkowany od 1917 przez Hannoversche Waggonfabrik AG według licencji Luft-Fahrzeug Geselschaft Roland z Charlottenburga. Roland wytwarzał początkowo tylko wersję szkolną, toteż w armii niemieckiej wszystkie maszyny w tej wersji niezależnie od miejsca produkcji oznaczano jako "Hannoveraner".
Niemieckiej konstrukcji dwupłatowiec rozpoznawczy (rozwinięcie szkolnej maszyny B.I), ale produkowany i użytkowany głównie w Austro-Węgrzech, gdzie dokonywano także dalszych modernizacji. Bardzo dobre właściwości lotne zdecydowały o długotrwałym korzystaniu z tych maszyn
Silnik: Austro-Daimler, moc 160 KM
Rozpiętość górnego płata: 1230 cm
Masa startowa: 1200 kg
Prędkość maksymalna: 140 km/h
Pułap: 3200 m
Uzbrojenie: 1 km LMG 12/16 strzelający przez płaszczyznę obrotu śmigła (wariantowo, w części maszyn był tylko km tylnego strzelca),1 km na stanowisku tylnym (Schwarzlose lub MG 14), możliwość zabrania 40 kg bomb (4x10 kg lub 8x5 kg) do zrzucania ręcznie.
Stan w lotnictwie polskim: 22 sztuki zdobyte w listopadzie 1919, kolejnych ok, 20 zbudowano z części w warsztatach lotniczych Krakowa i Lwowa. Krakowskie, z eksperymentalnym wtedy półskorupowym pokryciem kadłuba oznaczano jako "Brandenburg K".
Lloyd C. V "Bocian"
Mimo angielsko brzmiącej nazwy, miał pochodzenie austro-węgierskie. Dwupłatowy samolot rozpoznawczy z 1916 roku, używany u nas przede wszytkim jako szkolny.
Silnik: rzędowy, Austro-Daimler, moc 185 KM (był także z silnikiem Mecedes D. III)
Masa startowa: 1125 kg
Rozpiętość górnego płata: 1119 cm
Prędkość maksymalna: 165 km/h
Pułap: 4600 m
Uzbrojenie: 1 km Schwarzlose 12/16 strzelający przez płaszczyznę obrotu śmigła, 1 km Schwarzlose 12/14 na tylnym stanowisku. 50 kg bomb.
Stan w lotnictwie polskim: 6 sztuk.
DFW (Deutsche Flugzeug-Werke) C. V 
Dwupłatowiec rozpoznawczy, produkowany od początku 1916 r.
Silnik: rzędowy, Mercedes D III, moc 160 KM (były też ze słabszym silnikiem NAG C. III)
Rozpiętość górnego płata: 1327 cm
Masa startowa: 1430 kg
Prędkość maksymalna: 150 km/h
Pułap: 5000 m
Zasięg: 550 km
Uzbrojenie: 1 km LMG 08/15 strzelający przez płaszczyznę obrotu śmigła, 1 km MG 14 lub 14/17 na tylnym stanowisku. 100 kg bomb.
Stan w lotnictwie polskim: 14 sztuk.
DFW C. VI
Silnik: rzędowy, Mercedes D IV, moc 200 KM (były też ze słabszym silnikiem NAG C. III)
Rozpiętość górnego płata: 1327 cm
Masa startowa: 1430 kg
Prędkość maksymalna: 155 km/h
Pułap: 5000 m
Zasięg: 550 km
Uzbrojenie: 1 km LMG 08/15 strzelający przez płaszczyznę obrotu śmigła, 1 km MG 14 lub 14/17 na tylnym stanowisku. 100 kg bomb.
Stan w lotnictwie polskim: około 20 zdobytych w Warszawie i Poznaniu, 28 zakupionych jesienią 1919 w Niemczech,
Hannoveraner CL II
Silnik: rzędowy, Argus As III, moc 180 KM (były też z silnikiem Mecedesa)
Rozpiętość górnego płata: 1170 cm
Masa startowa: 1080 kg
Prędkość maksymalna: 165 km/h
Pułap: 5000 m
Uzbrojenie: 1 km LMG 08/15 strzelający przez płaszczyznę obrotu śmigła, 1 km MG 14 lub 14/17 na tylnym stanowisku.
Stan w lotnictwie polskim: 23 sztuki.
Nieudaną próbę skopiowania tej maszyny podjęły CWL (Centralne Warsztaty Lotnicze) w Warszawie pod kierunkiem konstruktora kpt. inż. Karola Słowika. Samolod o korze SK-! "Słowik" ozbił się w locie próbnym 23.VIII.1919 na Polu Mokotowskim. Konstruktor i pilot kpt. Kazimierz Jesionowski zginęli.
Halberstadt CL. II
Dwupłatowiec myśliwsko-rozpoznawczy z 1915 r., ten konkretny w wersji dwumiejscowej (produkowano także jednomiejscowe mysliwce). Na początku służby niezły, w 1920 przestarzały. Dostarczony pierwotnie Denikinowi, zdobyty przez naszą piechotę w Kowlu we wrześniu 1920, po remoncie uzywany do szkolenia.
Najcięższa maszyna bombowa tej wojny. Flugzeugbau Friedrichshafen budowała je seryjnie od początku 1917 roku.
Hannoveraner CL. V
Dwupłatowiec myśliwsko-szturmowy, wzmocniona konstrukcyjnie wersja rozwojowa CL. II, testowana latem 1918 r. Nie zdążył wejść do służby przed końcem wojny. Część nielegalnej (po zawarciu rozejmu) produkcji kupiliśmy od prywatnej firmy niemieckiej w 1920.
Silnik: BMW IIIA, moc 185 KM
Rozpiętość górnego płata: 1056 cm
Masa startowa: 1430 kg
Prędkość maksymalna: 185 km/h
Pułap: 7000 m
Uzbrojenie: 1 km LMG 08/15 strzelający przez płaszczyznę obrotu śmigła, 1 km MG 14 lub 14/17 na tylnym stanowisku.
Stan w lotnictwie polskim: 14 sztuk.
Poznań, 23.08. 1919, III Eskadra Wielkopolska.
Dwupłatowa maszyna myśliwsko-szturmowa z roku 1917. Opracowana i produkowana przez Halberstädter Flugzeugwerke, jedna z pierwszych wyposażanych w nadawczo-odbiorczy aparat radiowy.
Silnik: rzędowy Mercedes D. III, moc 160 KM
Rozpiętość górnego płata: 1077 cm
Masa startowa: 1133 kg
Prędkość maksymalna: 165 km/h
Pułap: 5000 m
Uzbrojenie: 1 km LMG 08/15 strzelający przez płaszczyznę obrotu śmigła, 1 km MG 14 lub 14/17 na tylnym stanowisku, 20 kg bomb. Początkowo zabierano 10 typowych granatów odłamkowych do Minenwerfer M 16, potem powstał model lekkiego granatu lotniczego,
Stan w lotnictwie polskim: 15 sztuk.
Halberstadt C. V
Rozwojowa wersja C. II powstała pod sam koniec wojny.
Silnik: rzędowy Mercedes D. IVü, moc 200 KM
Masa startowa: 1133 kg
Rozpiętość górnego płata: 1362 cm
Prędkość maksymalna: 170 km/h
Pułap: 5000 m
Uzbrojenie: 1 km LMG 08/15 strzelający przez płaszczyznę obrotu śmigła, 1 km MG 14 lub 14/17 na tylnym stanowisku, 50 kg bomb
Stan w lotnictwie polskim: 12 sztuk
Rumpler C. I
Maszyna zaprojektowana do długotrwałego rozpoznania w układzie dwupłatowca przez Rumpler Flugzeugwerke. Legenda głosi, że konstruktor tego samolotu, by przekonać wojskowych decydentów, przeleciał prototypem z Berlina do Konstantynopola bez międzylądowania, lot miał trwać 18 godzin. Nasze Rumplery wyszukiwały nad Ukrainą watach Budionnego, atakowanych potem przez Albatrosy D.III i Balille 7 Eskadry Myśliwskiej (Kościuszkowskiej).
Silnik: rzędowy Mercedes D. III, moc 160 KM
Rozpiętość górnego płata: 1215 cm
Masa startowa: 1330 kg
Prędkość maksymalna: 152 km/h
Pułap: 5000 m
Uzbrojenie: 1 km LMG 08/15 strzelający przez płaszczyznę obrotu śmigła, 1 km MG 14 lub 14/17 na tylnym stanowisku, 100 kg bomb.
Stan w lotnictwie polskim: 21 sztuk, plus 6 złożonych z części zdobytych w Poznaniu.
LVG C. V
Załadunek bomb na polski LVG.
Najlepszy zdaje się samolot rozpoznawczo- bombowy tych czasów, typowy dwupłatowiec z Luft-Verkehr-Geselschaft (Berlin) przyjęty do uzbrojenia w 1917 r. Załadunek dodatkowych zbiorników paliwa zamiast bomb poważnie wydłużał zasięg.
Silnik: rzędowy Mercedes D. IV, moc 200 KM
Rozpiętość górnego płata: 1360 cm
Masa startowa: 1505 kg
Prędkość maksymalna: 170 km/h
Pułap: 5000 m
Uzbrojenie: 1 km LMG 08/15 strzelający przez płaszczyznę obrotu śmigła, 1 km MG 14 lub 14/17 na tylnym stanowisku, 90 kg bomb (w komorze kadłuba, z wyrzutnikiem).
Stan w lotnictwie polskim: 54 szuki, w większości złożonych z części zdobytych w Poznaniu.
LVG C.VI
C. VI z 3 Eskardy Wielkopolskiej, przezbrojony w Lewisa.
Wersja rozwojowa C. V z 1918 roku. Mocniejszy silnik, obniżenie wagi i poprawa aerodynamiki poprawiła także osiągi.
Silnik: rzędowy Mercedes D. IVA, moc 260 KM
Rozpiętość górnego płata: 1300 cm
Masa startowa: 1480 kg
Prędkość maksymalna: 180 km/h
Pułap: 6000 m
Uzbrojenie: 1 km LMG 08/15 strzelający przez płaszczyznę obrotu śmigła, 1 km MG 14 lub 14/17 na tylnym stanowisku, 110 kg bomb (w komorze kadłuba, z wyrzutnikiem).
Stan w lotnictwie polskim: 10 lub 12 szuk, w większości zakup w Niemczech wiosną 1920.
Breguet XIV A
Z godłem 3 Eskadry Wywiadowczej. 
Samolot rozpoznawczy, jak wiele ówczesnych także z opcją zabierania bomb. Zdecydowanie najlepsza aliancka maszyna tej klasy, w służbie od początku 1917 r., dzieło Louisa Breguet produkowane w jego firmie (Breguet).
Silnik Renault 12Fcx, moc 300 KM. Wobec zbyt małych mozliwości produkcyjnych Renault stosowano także silniki Fiat12, Lorraine-Dietrich i amerykańskie standadu Liberty, co oczywiście lekko zmieniało parametry osiągów.
Rozpiętość górnego płata: 1436 cm
Masa startowa: 1520 kg
Prędkość maksymalna: 180 km/h
Pułap: 6300 m
Zasięg: 400 km
Uzbrojenie: 1 km Vickers strzelający przez płaszczyznę obrotu śmigła, 2 sprzężone km Lewis na stanowisku obserwatora. Możliwość zabierania 32 kg bomb (4 szt) w komorze, plus ewentualnie jeszcze dwie w kabinie obserwatora.
Stan w lotnictwie polskim: 70 sztuk.
Salmson 2 A2
Dwupłatowiec rozpoznawczy, produkt zakładów w Paryżu i Laval, w służbie od 1917 r.
Silnik: Salmson 9Za, moc 231 KM
Rozpiętość górnego płata: 1175 cm
Masa startowa: 1290 kg
Prędkość maksymalna: 188 km/h
Pułap: 6250 m
Zasięg: 500 km
Uzbrojenie: 1 km Vickers strzelający przez płaszczyznę obrotu śmigła, 1 (lub 2 sprzężone) km Lewis na stanowisku obserwatora.
W wersji 2B2 kostrucyjnie różniła się wzmocnionym kadłubem z zewnętrznymi zaczepami dla bomb (do 160 kg).
Stan w lotnictwie polskim: 45 sztuk (obie wersje)
Bristol F2B Fighter
Dwupłatowiec zamówiony i zaprojektowany jako ciężki samolot myśliwski, w służbie od końcówki 1916 roku. Producent - Bristol Aeroplane Company. Miał opinię maszyny zwotnej, szybkiej i łatwej w pilotażu.
Silnik: widlasty, Rolls-Royce Falcon III o mocy 275 KM
Rozpiętość górnego płata: 1196 cm
Masa startowa: 1261 kg
Prędkość maksymalna: 192 km/h. W locie nurkowym zanotowano 390 km/h, co było wówczas długo niepobitym rekordem.
Pułap: 6100 m
Zasięg: 500 km
Uzbrojenie: 2 km Vickers strzelające przez płaszczyznę obrotu śmigła, 2 sprzężone km Lewis na stanowisku obserwatora
Stan w lotnictwie polskim: 106 sztuk, dostarczonych od stycznia do października 1920. Pozostały w służbie RP aż do 1932 roku, najdłużej z wojennych maszyn.
De Havilland DH 9
Na zdjęciu egzemplarz po montażu w III RPL we Lwowie.
Do 1920 uzywano nazwy Airco DH 9. Dwupłatowy lekki bombowiec, konstrukcji Geoffreya de Havillanda dla Aircraft Manufacturing Company, przyjęty do służby pod koniec 1917 r. Mocny silnik zapewniał mu rekordowy pułap, nieosiagalny dla innych ówczesnych maszyn. Z Napier Lion o mocy 430 KM osiagnął 9300 m. Ze standardowym, słabszym, jego możliwości były o wiele mniejsze. W naszym lotnictwie były właśnie takie.
Silnik: rzędowy, Amstrong Siddeley Puma o mocy 230 KM
Rozpiętość górnego płata: 1292 cm
Masa startowa: 1719 kg
Prędkość maksymalna: 182 km/h.
Pułap: 4700 m
Zasięg: 450 km
Uzbrojenie: 1 km Vickers strzelający przez płaszczyznę obrotu śmigła, 2 sprzężone km Lewis na stanowisku obserwatora. Udźwig bomb 210 kg.
Stan w lotnictwie polskim: 30 sztuk, z tego 20 jako osobisty dar Jerzego V dla Rządu RP. Były to jednak mocno zużyte maszyny, większość poszła w częściach do Centralnych Warsztatów Lotnioczych, wyremontowano je dopiero po wojnie. Bojowo użyto zaledwie kilku (mniej niż 10).
Sopwith 1 1/2 Strutter
Silnik: rzędowy, Clerget 9B o mocy 130 KM
Rozpiętość górnego płata: 1021 cm
Masa startowa: 977 kg
Prędkość maksymalna: 160 km/h.
Pułap: 4700 m
Uzbrojenie: 1 km Vickers strzelający przez płaszczyznę obrotu śmigła, 1 km Lewis na stanowisku obserwatora.
Stan w lotnictwie polskim: 3 szutuki zdobyte na bolszewikach.
Anatra Anasal DS
Rosyjski samolot zwiadowczy z francuskim silnikiem (stąd nazwa Ana od wytwórni Anatra w Odessie i sal - Salmson) z 1917 roku.
Silnik: gwiazdowy Salmson 9U o mocy 150 KM
Rozpiętość górnego płata: 1140 cm
Masa startowa: 1164 kg
Prędkość maksymalna: 144 km/h.
Pułap: 4300 m
Uzbrojenie: 1 km Vickers strzelający przez płaszczyznę obrotu śmigła, 1 km Lewis na stanowisku obserwatora, 50 kg bomb.
Stan w lotnictwie polskim: 4 sztuki, dwie przejęte od Niemców, dwie zdobyte na bolszewikach.
Farman HF 30
Dwupłatowiec rozpoznawczy w układzie śmigła pchającego konstrukcji braci Farman, odrzucony przez Francję i Anglię, ale przyjety jako jeden z podstawowych typów przez Rosję w 1915 r.
Silnik: Salmson Canton Unné X9 o mocy 140 KM
Rozpiętość górnego płata: 1580 cm
Masa startowa: 1180 kg
Prędkość maksymalna: 136 km/h.
Pułap: 4500 m
Zasięg: 540 km
Uzbrojenie: 1 km Lewis na stanowisku obserwatora, 100 kg bomb.
Stan w lotnictwie polskim: 7 sztuk zdobycznych, używane do szkoleń lub jako łacznikowe,
Samoloty bombowe
Breguet XIV B2
Bombowa, cięższa wersja rozpoznawczej XIV A2, z wyrzutnikiem bomb Michelin.
Załoga: 2 ludzi, pilot i obserwator
Silnik Renault 12Fcx, moc 300 KM (zasadniczo, także inne silniki jak A2)
Rozpiętość górnego płata: 1436 cm
Masa startowa: 1780 kg
Prędkość maksymalna: 180 km/h
Pułap: 5750 m
Zasięg: 390 km
Uzbrojenie: 1 km Vickers strzelający przez płaszczyznę śmigła, 2 sprzężone km Lewis na stanowisku obserwatora. Udźwig 355 kg bomb, zazwyczaj 32 8-kilogramowe bomby 115 mm.
Stan w lotnictwie polskim: 40 sztuk.
Gotha G. IV
Strategiczy bombowiec tej epoki, opracowany i produkowany (między innymi,udzielono kilka licencji) przez Gothäer Wagonfabrik AG od 1916 roku.
Załoga: 3 ludzi (pilot, obserwator, strzelec pokładowy)
Silnik: dwie jednostki Mercedes IVA, o mocy 260 KM każdy.
Rozpiętość górnego płata: 2371 cm
Masa startowa: 3635 kg
Prędkość maksymalna: 135 km/h
Pułap: 5000 m
Zasięg: 500 km
Uzbrojenie: 2 km MG 14 lub 14/16 na obrotnicach. Udźwig bomb 500 kg
Stan w lotnictwie polskim: 1 sztuka. 16 stycznia 1919 przyleciał bombardować Poznań w odwecie za powstanie, uszkodzony przez obrońców lądował przymusowo po naszej stronie, koło Nowego Tomyśla. Służył nam do końca sierpnia 1920.
Friedrichshafen G. III
Załoga: 3 osoby
Silnik: dwie jednostki Mercedes IVA, o mocy 260 KM każdy
Rozpiętość górnego płata: 2385 cm
Masa startowa: 3795 kg
Prędkość maksymalna: 140 km/h
Pułap: 4500 m
Zasięg: 525 km
Uzbrojenie: 3 km MG 14 lub 14/16 na obrotnicach. Udźwig bomb do 1000 kg.
Stan w lotnictwie polskim: 2 sztuki. W lutym 1919 dwa Friedrichshafeny poleciały z Wrocławia na Ukrainę (zdaje się, że w związku ze współpracą nawiązaną przez Ober-Ost, z czego Niemcy musieli się tłumaczyć w Wersalu jako z naruszenia warunków zawieszenia broni, ale na powrót trochę siły brakło. Oba lądowały przymusowo koło Krakowa, i zostały skonfiskowane. Służyły potem w 21 Eskadrze Niszczycielskiej. Trzeci samolot z tej grupy, lecący do Stanisławowa z ładunkiem wydrukowanych w Berlinie banknotów ukraińskich rozbił się jeszcze w drodze z ładunkiem na Śląsku, w lasach koło Kuźnicy Raciborskiej. Jego szczątki niedawno odkryli detektoryści.
Bomby lotnicze, zima 1920.
Samoloty szkolne
Albatros B. IIa
Szkolny Albatros z Mokotowa, biało-czerwone tarcze w skos malowane w 1918 przed przyjęciem szachownicy.
Brandenburg B I (Hansa - Brandenburg)
Nieuport 18 mtr 
Nieuport 23 mtr
Morane-Saulnier 30
Dwuplatowiec z 1914 roku, pomyślanyjako rozpoznawczy. Ze wzgledu na bardzo dobre właściwości lotne przkształcony w szkolny, wyposażony w podwójne sterownice.
Silnik: Mercedes D II, o mocy 120 KM
Rozpiętość górnego płata: 1296 cm
Masa startowa: 1079 kg
Prędkość maksymalna: 130 km/h
Pułap: 3000 m
Stan w lotnictwie polskim: ponad 60 sztuk, w większosci złożonych z części zdobytych w Poznaniu.
Dwupłatowiec szkolny z 1915 roku, używany w lotnicwie niemieckim i austro-węgierskim.
Silnik: w niemieckich Mercedes D II, o mocy 120 KM, w austriackich Austo-Daimler
Rozpiętość górnego płata: 1230 cm
Masa startowa: 955 (970) kg
Prędkość maksymalna: 125 km/h
Pułap: 3200
Stan w lotnictwie polskim: 15 sztuk. Na szkolne przerobiono też część posiadanych C. I.
Caudron G.III E2
Francuski dwupłatowiec firmy Avions Caudron z 1914 roku używany do szkolenia podstawowego.
Silnik: Gnome-Rhône 9C , moc 80 KM
Rozpiętość górnego płata: 1340 cm
Masa startowa: 710 kg
Prędkość maksymalna: 106 km/h
Pułap: 4300 m
Stan w lotnictwie polskim: 51 sztuk.
Szkolny dwusterownicowy dwupłatowiec francuski z 1916 roku.
Silnik: Gnome-Rhône 9J, moc 110 KM
Rozpiętość górnego płata: 900 cm
Masa startowa: 700 kg
Prędkość maksymalna: 140 km/h
Pułap: 4000 m
Stan w lotnictwie polskim: 21 sztuk.
Kolejna szkolna wersja Nieuporta z 1917 roku.
Silnik: Gnome-Rhône 9Jg, moc 120 KM
Rozpiętość górnego płata: 900 cm
Masa startowa: 700 kg
Prędkość maksymalna: 160 km/h
Pułap: 4500 m
Stan w lotnictwie polskim: około 20 sztuk.
Francuski szkolny górnopłat (jednomiejscowy, do szkoleń zaawansowanych) z 1917 roku
Silnik: Gnome-Rhône 9Jg, moc 120 KM (lub słabszy 9Jby 100 KM)
Rozpiętość płata: 880 cm
Masa startowa: 650 kg
Prędkość maksymalna: 200 km/h
Pułap: 6000 m
Stan w lotnictwie polskim: 20 sztuk.
Używane w 1918 r. kody przeznaczenia (tylko typy wymienione we wpisie)
Austro-węgierskie i niemieckie:
B - wczesne nieuzbrojone rozpoznawcze, używane jako szkolne
C - rozpoznawcze
CL - dwumiejscowe myśliwskie i myśliwsko-szturmowe
D - myśliwce dwupłatowe
E - myśliwce jednopłatowe, niekonsekwentnie - Fokker VIII, górnopłat występuje z oznaczeniem D.
G - ciężkie bombowe
J - opancerzone (szturmowe).
Francuskie
A - rozpoznawcze
B - bombowe
C- myśliwskie
Cyfra po literze oznacza ilość członków załogi.
mtr - maître, czyli szkolny. Po wojnie Francuzi zmienili oznaczenia, szkolne maszyny Nieuport otrzymały kody zaczynające się od cyfry "8" - 18 stała się 80, a 23 - 81.
Komentarze
Prześlij komentarz