XXXII. Pozostałe służby i specjalności

 Pozostałe rodzaje służb wojskowych także uzyskały własne oznaczenia identyfikacyjne. Dla lat 1918 - 1921 bardzo trudno o materiał ilustracyjny.

Żadne wojsko nie obędzie się bez włąsnej służby porządkowo-represyjnej. Żandarmeria APF, najstarsza, nosiła na granatowych patkach kołnierz odznakę w kształcie płonącego granatu. 

 

Kapral w mundurze APF, już z legionowym wężykiem na kołnierzu. Na patkach granat żandarmerii i numer 42 (wcześniej 13 pułk strzelców APF). Spodnie z lampasem.

Żandarmeria wielkopolska - żółte wypustki, żółte sznury naramienne, ryngraf służbowy (nie wiadomo, czy istotnie wyprodukowany). Szwadron żandarmów Naczelnego Dowództwa miał srebrnego orła na patce żółtej.

Wachmistrz Franciszek Krzysztofek z Szwadronu Żandarmerii Polowej ND. Kolorowy (ale raczej nie żółty, z patkami i sznurem porównując) otok rogatywki. Sznur wokół szyi, pod naramiennik, przypięty do trzeciego guzika kurtki.

Wachmistrz żanandarmerii w mundurze wz. 17.

St. wachm. Ludwik Stawski, DOGen. Kraków, 1919.

Żandarm Antoni Jarosz, 2 Dywizjon. Na odwrocie dedykacja z 1921 roku.

Według przepisów z 1919 żandarmerię miały wyróżniać czerwone patki, sznury naramienne (akselbanty - srebrne dla oficerów, żólte dla szergowych, stąd "kanarki") i podczas służby metalowe ryngrafy z orłem.

Okucie sznura naramiennego wz. 19.

Odznaka Żandarmerii Polowej, wzór II (1920).

Żandarmi z Ekspozytury Białystok w Baranowiczach, 1920/21.

Służby medyczne, oprócz opasek naramniennych sanitariuszy (białe z czerwonym krzyżem) posiadały dla lekarzy odznaki na naramiennik w postaci tradycyjnej laski Eskulapa z wężami ("zamiast numeru pułkowego"). 

Ppłk. dr. Bolesław Korolewicz, szef słuzb medycznych Frontu Galicyjsko-Wołyńskiego, 1919.

Na mundurze wz. 1919 przeniesiono ją na ciemnowiśniową patkę kołnierzową z granatową wypustką.

Porucznik lekarz APF.

Ppor. lek. Witold Szyszkowski, 1919.

Lekarz i wóz sanitarny. 68 pp, 1920.

"Sanitarka" wąskotorowa. Galicja Wschodnia, wiosna 1919.

Galicja Wschodnia, 1919.

Zmotoryzowany oddział sanitarny z APF.

Szpital polowy Nr 1013.

Pociąg sanitarny.

Przekazanie pociągu sanitarnego przez Amerykański Czerwony Krzyż (faktycznie ze wsparciem rządowym, na zdjęciu także oficerowie US). Dostaliśmy ponad 10 składów (sanitarno-ewakuacyjne, kąpielowo-dezynfekcyjne), Potężne i ważne wsparcie. 

Pociąg sanitarny "Lech".

Brody, 1920.

Pociąg sanitarny Nr 3 na Śląsku, podczas III Powstania (1921).

Apteka polowa, 1919.

Amerykański sterylny zestaw pierwszej pomocy w puszce blaszanej (2 opatrunki osobiste) M  1904. Powszechnie u nas używany.

Opis z "Przepisu ubioru polowego Wojska Polskiego":

"Oprócz wężyka u służb na patce umieszcza się godło haftowane tub wytłaczane, w każdym razie tak, jak i węży­ki, z białego metatu o k s y d o w a n e . Godło umieszcza się w przednim rogu patki ukośnie, o ile kształt godła nie wymaga innego ustawienia. Oficerowie i szeregowi od­działów specjalnych noszą godło haftowane (u oficerów), lub malowane farbą olejną (u szeregowych) na owalu z su­kna barwy patki, naszytym na lewym rękawie na ramieniu'."

Pozostałe, w kolejności według spisu z zarządzenia:

Wojskowa  straż graniczna - patka jasnozielona z białą wypustką.

Wojska taborowe - czekoladowo-jasnobrązowa z jasnoniebieską wypustką.

Transport taborów APF do kraju.

Podwody. 1DP w drodze na Białystok, sierpień 1920.

Lekarze weterynaryj­ni  - oliwkowa (barwy kurtki), bez wypustki.

Korpus sądowniczy  - barwy kurtki, z czarną (aksamitną) wypustką.

Topo­grafowie i Geodeci - barwy kurtki, z pąsową wypustką.

Intendentura - barwy kurtki, wypustka jasnoniebieska.

Prowian­tura - barwy kurtki, wypustka jasnoniebieska.

Intendentura 3 Armii.

Oficerowie obrachunkowi - ­barwy kurtki, wypustka jasnoniebieska.

Szkoła rachmistrzów APF, Sille le Guillaume, 1919.

Od 2 kwietnia 1920: "Oficerowie intendentury, zamiast przewidzianej rozka­zem powyższym wypustki jasno-niebieskiei przy patce na kołnierzu,— będą odtąd mieli wypustkę karmazynową aksamitną, barwa patki i godło pozostaje bez zmiany. Oznaki oficerów rachunkowych i prowiantowych (godła i wypustki) znosi się, natomiast zatwierdza się oznaki ofi­cerów gospodarczych: patka na kołnierzu barwy kurtki z wypustką białą sukienną, na patce godło w postaci dwóch kło­sów, zatwierdzone dotąd dla oficerów prowiantowych. Na kołnierzu płaszcza paski odpowiednich barw.

Oznaki oficerów kancelaryjnych pozostają bez zmiany".

Oficerowie kancelaryjni - barwy kurtki, wypustka jasnoniebieska.

Szkoły aplikacyjne (doskonalenie oficerów) - barwy broni.

Ducho­wieństwo - barwy kurtki z fioletową wypustką.

Ks. mjr. Edward Choma, kapelan 4 DP.

Ks. kpt. Franciszek Tyczkowski, od 20 lutego 1919 r. kapelan Kowieńskiego Pułku Strzelców. Po tygodniu objął funkcję kapelana 1 Pułku Piechoty Legionów. Uczestniczył w całej kampanii wojennej pułku. Trzy naszywki za rany, wszystkie trzy podczas opatrywania rannych na polu walki.

Kapelan 1 Dywizji Wielkoposkiej, ks. Czesław Wojtyniak.

Kapelani Wojsk Wielkopolskich w 1919 r. mogli nosić na fioletowych patkach odnaki 4 stopni - dziekana generalnego, dziekana okręgowego, proboszcza dywizyjnego i kapelana pułkowego.

Kapelan APF ks. Stanisław Iciek.

Przy ołtarzu polowym. Zwraca uwagę barwa mundurów, jeden polowy wz. 15, trzy w ciemnogranatowej barwie francuskich oficerów.

"Dobosze, trębacze i muzykanci na obu rękawach kurtki i płaszcza, na ramieniu, mają naszyty z szarej taśmy weł­nianej 1,5 cm. szer. kąt prosty, wierzchołkiem do góry

o bokach długości 6 cm." 

Oznaka kołnierzowa orkiestranta, 1920.

Orkiestry wielkopolskie w 1919 roku miały bogatsze oznaczenia na rękawach.

Rozporządzeniem z 14 lipca 1920 Rady Obrony Państwa usankcjonowała zwyczaj wywodzący się z armii rosyjskiej, a zachowywany w niektórych pułkach kawaleri noszenia odznaki za czas pobytu na froncie, w postaci odwróconego szewronu naszywanego na prawy rękaw munduru za każde 6 miesięcy w styczności z bojowej nieprzyjacielem. Polską wojnę liczono od 1 listopada 1918 roku, ale zaliczano także udokumentowany udział w wymienionych w rozporządzeniu polskich formacjach wojskowych Wielkiej Wojny. Oficer na zdjęciu (powojennym) - kpt. Roman Horoszkiewicz, legonista 1 Brygady, żołnierz 1919/20, powstaniec śląski (zastępca dowódcy ds. taktycznych pułku królewskohuckiego).

To samo rozporządzenie wprowadziło odznakę za rany i kontuzje, w postaci wstążki w barwach Virtuti Militari z gwiazdkami, oznaczającymi ilość zranień, naszywanej nad lewą kieszenią kurtki. Po wojnie wykonywano je w wersji odznaki metalowej.

Zastąpiła ona dotyczczasowe naszywki na rękaw.

Szkoła zbrojmistrzów, Kraków 1919. Służba uzbrojenia nie otrzymała jeszcze własnych odznak. Podlegając Departamentowi Artylerii (od wiosny 1920 przemianowanemu na Departament Uzbrojenia) MS Wojsk., została wyodrębniona organizacyjnie 10 listopada 1920.

Rusznikarze zbrojowni w Poznaniu.

Odznaka naramienna Warszattów Broni Dowództwa Okręgu Generalnego Lwów.

Kapitan Paweł Krawecki - pierwszy organizator zbrojowni krakowskiej i składów amunicyjnych,  projektodawca i budowniczy pociągów pancernych orza "baterii kolejowych" dla odsieczy Lwowa.

Szyld i skrzynka poczty polowej, 1920.

Kuźnia polowa. Na zdjęciu jakiejś jednostki wielkopolskiej, ale podobne warsztaty były powszechnie używane. W WP w roku 1920 służyło około 195 000 koni.

Beczkowóz do pojenia koni.

"Urzędnicy wojskowi na ogół noszą takież odznaki jak oficerowie stopnia, odpowiadającego randze urzędnika, zgod­nie z p. 6 Rozkazu 476. Dz. Rozk. Wojsk. Nr. 13— 19 r. z tą jednak różnicą, że zamiast gwiazdek mają rozetki kwadra­towe, i że zamiast na naramienni­kach, których urzędnicy nie mają, odpowiednie rozetki umieszczone są na kołnierzu, oraz że na czapce sznurki oksydowane są naszyte tylko dokoła górnej krawędzi oto­ka: u niższych urzędników—jeden, u wyższych—dwa; urzęd­nicy kl. VIII, VII, VI, V mają galoniki, odpowiadające galonikom na naramiennikach sztabowych oficerów, naszyte wpoprzek kołnierza w odległości 5 cm. od przedniej kra­wędzi, urzędnicy kl. IV i wyżej — w ten sam sposóbmają naszyte taśmy, odpowiadające taśmie na naramienni­kach generałów. Na płaszczu galoniki i taśmę naszywa się na kołnierzu tak, jak u oficerów naszyte są barwy broni. Urzędnicy, którym przysługuje jedna rozetka mają ją umie­szczoną w przednim rogu kołnierza— drugą przytwierdza się wyżej obok przedniej krawędzi kołnierza,— trzecią przy dolnej krawędzi w tej samej odległości, jak druga. Na czapce (angielce) — urzędnicy niższych rang od XI do IX włącznie mają wzdłuż górnej krawędzi otoka naszyty dokoła sznurek oksydowany taki, jak u oficerów niższych, pod nim rozetki; u wyższych rang od VIII do V w łącznie— dwa takież sznureczki w odtegłości 1,5 cm. jeden od drugiego i pod nim rozetki, urzędnicy od rangi I V i wyżej—jeden sznureczek i taśma, jak u generałów, oraz rozetki."