XXXII. Pozostałe służby i specjalności
Pozostałe rodzaje służb wojskowych także uzyskały własne oznaczenia identyfikacyjne.
Żadne wojsko nie obędzie się bez włąsnej służby porządkowo-represyjnej. Żandarmeria APF, najstarsza, nosiła na granatowych patkach kołnierza odznakę w kształcie płonącego granatu na błękitnych patkach. Tego samego koloru był otok żandarmskiej rogatywki.
Kapral w mundurze APF, już z legionowym wężykiem na kołnierzu. Na patkach granat żandarmerii i numer 42 (wcześniej 13 pułk strzelców APF). Spodnie z lampasem.
Żandarm z pułku artylerii byłej APF.
Żandarmeria wielkopolska - żółte wypustki, żółte sznury naramienne, ryngraf służbowy (nie wiadomo, czy istotnie wyprodukowany). Szwadron żandarmów Naczelnego Dowództwa miał srebrnego orła na patce żółtej.
Por. Zygmunt Wiza, dowódca Żandarmerii Krajowej byłej Dzielnicy Pruskiej od 15 stycznia 1919.
Wachmistrz Franciszek Krzysztofek z Szwadronu Żandarmerii Polowej ND. Kolorowy (ale raczej nie żółty, z patkami i sznurem porównując) otok rogatywki. Sznur wokół szyi, (na sposób niemiecki) pod naramiennik po lewej stronie, przypięty do trzeciego guzika kurtki.
Kurs instruktorski 7 Dywizjonu Żandarmerii, Poznań, 1920.
Gen. ppor. Eugeniusz Dąbrowiecki, pierwszy dowódca zjednoczonej żandarmerii (maj 1919).
Por. Wojciech Stepek, komendant powiatowy żandarmerii w Strzyżowie, 1919.
Por. Alfred Riesser, Kierownictwo Organizacji Żandarmerii w Ministerstwie Spraw Wojskowych w Warszawie, 1920.
Wachmistrz żandarmerii polowej, 1918/19 (fotografia wykonana w Chełmie). Sznur, ołówek na łańcuszku w prawej kieszeni.
Wachmistrz żanandarmerii w mundurze wz. 17.
St. wachm. Ludwik Stawski, DOGen. Kraków, 1919.
Żandarm Antoni Jarosz, 2 Dywizjon. Na odwrocie dedykacja z 1921 roku.Żandarm Wociech Mańczak, VII Dywizjon, 1920.
Żandarmeria polowa Brygady Lwowskiej, zima 1919. W środku siedzi dowódca, por. Henryk Mostowski-Majewski.
Pierwszy kurs Szkoły Żandarmerii, Kielce, 1919.
Kurs Żandarmerii Polowej, 1919.
Według przepisów z 1919 żandarmerię miały wyróżniać czerwone patki, sznury naramienne (akselbanty - srebrne dla oficerów, żólte dla szergowych, stąd "kanarki") i podczas służby metalowe ryngrafy z orłem.
Okucie sznura naramiennego wz. 19.
Kapral Franciszek Piórkowski, 1920.
Legitymacja ("Karta identyczności) wachmistrza żandarmerii DOGen Lwów, wydana 19 sierpnia 1919.
Wachmistrz Józef Gałuszka, Kraków, 1920.
Wachmistrz Gałuszka, jak wskazuje wojskowy mundur wz. 19 przeszedł w grudniu 1919 do Żandarmerii Wojskowej (na mocy przepisów Rozporządzenia Wykonawczego Ministrów Spraw Wojskowych i Wewnętrznych "w przedmiocie wcielenia żandarmerji krajowej i policji wojskowej na obszarze byłej Galicji do Policji Państwowej na zasadzie art. 3-go Przep. Przejściowych do Ustawy o Policji Państwowej z dnia 24-go lipca 1919 r.", ale zachował orła noszonego od listopada 1918 przez galicyjską Żandarmerię Krajową (terytorialną formację wojskowo-policyjną, oddziedziczoną po Austrii). Nietypowe oznaczenia stopnia wyższego podoficera taśmą (zapewne) karmazynową, a nie srebrną.
Kapral żandarmerii, Brody, 27 października 1920.
Żandarmi z Ekspozytury Białystok w Baranowiczach, 1920/21.
Wojska etapowe (ochrony tyłów frontu) nie posiadały odrębnych odznak, nosząc barwy piechoty, jazdy lub odpowiednich służb. Na zdjęciu por. Franciszek Bożek, III Batalion Etapów, 1920. Patki piechoty.
Służby medyczne, oprócz opasek naramniennych sanitariuszy (białe z czerwonym krzyżem) posiadały dla lekarzy odznaki na naramiennik w postaci tradycyjnej laski Eskulapa z wężami ("zamiast numeru pułkowego"). Ppłk. dr. Bolesław Korolewicz, szef słuzb medycznych Frontu Galicyjsko-Wołyńskiego, 1919.
Na mundurze wz. 1919 przeniesiono ją na ciemnowiśniową patkę kołnierzową z granatową wypustką.
Porucznik lekarz APF.
Por. lekarz Józef Woźniakowski, 20 p. strz. APF (144 pp, po wojnie 71 pp).
Dokumenty por. lek. Tadeusza Telerskiego, ochotnika z USA,Gen. ppor. profesor Janusz Karwat, szef służby medycznej WW. Granatowa patka z emblematem.
1920.
Ppłk dr Kazimierz Wróblewski, szpital wojskowy w Poznaniu,1919.
Sanitariusz wielkopolski, granatowa patka z pionową biało-czerwoną wstążką.
Legitymacja oficerska kpt. dr. Jana Dreckiego, 4 p.strz.
Gen. por. Zdzisław Hordyński-Juchnowicz, Naczelny Lekarz WP, 1919.
Kpt. dr Władysław Bolewski, 1920.
Ppor. lek. Witold Szyszkowski, 1919, Pociąg Sanitarny Nr 7.
Kpt. dr Józef Bellert, 1920/21.
Mjr dr Teodor Białynicki-Birula.
Kpt. Jan Nelken, Szpital Garnizonowy we Lwowie.
Kpt. Leopold Dręgiewicz, dentysta w Dywizji Górskiej.
Kpt. dr Władysław Gabler, 1920.
Por. Michał Wirbal, lekarz batalionowy w 201 pp, 1920/21.
Ppor Dawid Walberger, lekarz batalionowy w 7 pp oraz sanitariusze Mordechaj Iwre i Szmul Guterman, 1920.
Lekarz i wóz sanitarny. 68 pp, 1920.
Transport rannego, 1 pp, Demidówka, lipiec 1920.
"Sanitarka" wąskotorowa. Polesie, wiosna 1919.
Włók ewakuacyjny.
Transport rannych. Warszawa, sierpień 1920.
Galicja Wschodnia, 1919.
Zmotoryzowany oddział sanitarny z APF.
Przekazanie pociągu sanitarnego przez Amerykański Czerwony Krzyż (faktycznie ze wsparciem rządowym, na zdjęciu także oficerowie US). Dostaliśmy ponad 10 składów (sanitarno-ewakuacyjne, kąpielowo-dezynfekcyjne), Potężne i ważne wsparcie. Pociąg sanitarny dla WP ufundowała w 1920 roku także Belgia.
Dr Ignacy Nowak, szef sanitarny 1 Dywizji Powstańczej, 1921.
Szpital polowy Nr 1013.
Sanitariat 1 DP 1919.
Pociąg sanitarny.
Skład dezynfekcyjno-kapielowy Nr 5, 1919.
Zwalczanie plagi wszy na wesoło i na poważnie. Niżej mobilny zestaw dezynfekcyjny w akcji.
Pociąg sanitarny "Lech".
Brody, 1920.
Personel poznańskiego PP 73 ("profesorskiego" - zwanego tak ze względu na utytułowaną załogę lekarską), 1920.
Pociąg sanitarny Nr 3 na Śląsku, podczas III Powstania (1921).
Apteka polowa, 1919.
Amerykański sterylny zestaw pierwszej pomocy w puszce blaszanej (2 opatrunki osobiste) M 1904. Powszechnie u nas używany.
Opis z "Przepisu ubioru polowego Wojska Polskiego":
Tenże, w płaszczu i oficerskiej rogatywce z gwiazdką. Widać przepisy ubiorcze sobie... Rosyjska szabla urzędnicza z polskim temblakiem."Oprócz wężyka u służb na patce umieszcza się godło haftowane tub wytłaczane, w każdym razie tak, jak i wężyki, z białego metatu o k s y d o w a n e . Godło umieszcza się w przednim rogu patki ukośnie, o ile kształt godła nie wymaga innego ustawienia. Oficerowie i szeregowi oddziałów specjalnych noszą godło haftowane (u oficerów), lub malowane farbą olejną (u szeregowych) na owalu z sukna barwy patki, naszytym na lewym rękawie na ramieniu'."
Pozostałe, w kolejności według spisu z zarządzenia:
Wojskowa straż graniczna - patka jasnozielona z białą wypustką.
Wojska taborowe - czekoladowo-jasnobrązowa z jasnoniebieską wypustką.
Transport taborów APF do kraju.
Ppor. Jan Gespe, kwatermistrzostwo APF.
Ppor. Tadeusz Ciemochowski, 1 Dywizjon Taborów, 1919. Mundur kawaleryjski, być może donasza ten, z którym przeszedł z 7 p. uł. (po wyzdrowieniu z ciężkich ran).
Podoficer taborów Józef Konarzewski, 1919. Jasnobrązowe patki jeszcze bez wężyka, szabla austriacka wz. 69.
Podwody 1DP w drodze na Białystok, sierpień 1920.
Juczna kolumna transportowa c. k.armii w Karpatach, 1915. Z tego typu wyposażenia korzystać miała nasza Dywizja Górska, jednak w 1920 roku walczyła na równinach.
Lekarze weterynaryjni - oliwkowa (barwy kurtki), bez wypustki. W praktyce zwykle patki "barwy kurtki" wykonywano w kolorze nieco ciemniejszym, niż reszta munduru.
Korpus sądowniczy - barwy kurtki, z czarną (aksamitną) wypustką.
Czy istotnie noszono takie insygnia na kołnierzach, nie wiadomo. W 1920 roku ustalono dla korpusu sądowego malinowe (aksamitne) patki bez wypustki, i bez odznaki. Na zdjęciu niżej kpt. audytor Erwin Bordolo.
Legitymacja prokuratora wojskowego por. Edmunda Rütenberga, DOGen. Warszawa, 1921.
Podporucznik audytoriatu APF.
Oficerowie Wojskowego Sądu Okręgowego Nr I w Warszawie w 1920 roku. 
Topografowie i Geodeci - barwy kurtki, z pąsową wypustką.Ppłk Adam Hełm-Pirgo, szef Biura Kartograficznego Dowództwa WP "Wschód", 1919.
Jego syn i następca (od 1 kwietnia 1919) na stanowisku szefa Biura, a póżniej szef Wydziału Kartograficznego w Instytucie Wojskowo-Geograficznym, por. Marian Hełm-Pirgo.
Mjr Józef Kreutzinger, Komendant Oficerskiej SzkołyTopografów, następnie szef Wydziału Topograficznego WIG, 1920.
Intendentura - barwy kurtki, wypustka jasnoniebieska, z odznaką.
Odznaka wz. 19.
Kpt. intendent Emil Holuka-Charzewski, Sekcja Gospodarcza MS Wojsk., 1919.
Prowiantura - barwy kurtki, wypustka jasnoniebieska.
Sklep żołnierski w wagonie, stacja Kapcewicze k. Łunińca, listopad 1919.
Ppor rachunkowości , ofocer kasowy Zarządu Budownictwa Wojennego Artur Wierzbiański, 1920.
Szkoła rachmistrzów APF, Sille le Guillaume, 1919.
Od 2 kwietnia 1920: "Oficerowie intendentury, zamiast przewidzianej rozkazem powyższym wypustki jasno-niebieskiej przy patce na kołnierzu,— będą odtąd mieli wypustkę karmazynową aksamitną, barwa patki i godło pozostaje bez zmiany. Oznaki oficerów rachunkowych i prowiantowych (godła i wypustki) znosi się, natomiast zatwierdza się oznaki oficerów gospodarczych: patka na kołnierzu barwy kurtki z wypustką białą sukienną, na patce godło w postaci dwóch kłosów, zatwierdzone dotąd dla oficerów prowiantowych. Na kołnierzu płaszcza paski odpowiednich barw.
Oznaki oficerów kancelaryjnych pozostają bez zmiany
Legitymacja ppor. Henryka Paszkiewicza. Wydział Organizacyjno-Personalny DOGen. Warszawa z 31 lipca 1920.
Por. Karol Wojtyła, oficer kancelaryjny w batalionie zapasowym 12 pp, 1919.
Oficerowie kancelaryjni - barwy kurtki, wypustka jasnoniebieska.
Personel biurowy batalionu zapasowego 61 pp.marzec 1920.
Szkoły aplikacyjne (doskonalenie oficerów i szkoły oficerskie dla podoficerów) - barwy broni.
Duchowieństwo - barwy kurtki z fioletową wypustką.
Kapelani Wojsk Wielkopolskich w 1919 r. mogli nosić na fioletowych patkach odnaki 4 stopni - dziekana generalnego, dziekana okręgowego, proboszcza dywizyjnego i kapelana pułkowego.
Ks. Józef Wrycza, proboszcz Dywizji Pomorskiej, 1919.
Ks. mjr. Edward Choma, kapelan 4 DP.
Ks. kpt. Franciszek Tyczkowski, od 20 lutego 1919 r. kapelan Kowieńskiego Pułku Strzelców. Po tygodniu objął funkcję kapelana 1 Pułku Piechoty Legionów. Uczestniczył w całej kampanii wojennej pułku. Trzy naszywki za rany, wszystkie trzy podczas opatrywania rannych na polu walki.
Ks. Stanisław Matzner, kapelan 14. p. uł.
Ks. Jan Ziólkowski, kapelan 5 pp. Portret z fotografii z 1920 r.
Kapelan 1 Dywizji Wielkoposkiej, ks. Czesław Wojtyniak.
Grupa oficerów wielkopolskich z kapelanem, Lwów, 1919.
Ks. Stankiewicz (także na zdjęciu wyżej), kapelan Grupy Wielkopolskiej pod Lwowem, 1919.
Kapelan APF ks. Stanisław Iciek.
Przy ołtarzu polowym. Zwraca uwagę barwa mundurów, jeden polowy wz. 15, trzy w ciemnogranatowej barwie francuskich oficerów.
Orkiestra 3 p. uł. wlkp. w Bydgoszczy, 20 stycznia 1920.
To samo rozporządzenie wprowadziło odznakę za rany i kontuzje, w postaci wstążki w barwach Virtuti Militari z gwiazdkami, oznaczającymi ilość zranień, naszywanej nad lewą kieszenią kurtki. Po wojnie wykonywano je w wersji odznaki metalowej.
Kucie konia, 1 p. uł. wielkopolskich, 1919.
Drezyna konna.
Poznań, 19 lipca 1920.
Msza dla 5pp, celebruje ks. kapelan Jan Ziółkowski, lipiec 1920.
Ostatnia posługa.
Ppor. Edward Słoński, poeta. Sekcja Propagandy i Opieki nad Żołnierzami, 1920. Trójkątna naszywka służb oświatowo-propagandowych na rękawie.
"Dobosze, trębacze i muzykanci na obu rękawach kurtki i płaszcza, na ramieniu, mają naszyty z szarej taśmy wełnianej 1,5 cm. szer. kąt prosty, wierzchołkiem do góry
o bokach długości 6 cm." Odznaka kołnierzowa powstała nieco później.
Oznaka kołnierzowa orkiestranta, 1920.
Żołnierz z orkiestry wojskowej APF.
Por. kapelmistrz 57 pp Jarosław Vorel.
Orkiesrta Pułu Wileńskiego z dowódcą pułku, 1919.
Orkiestra 28 pp, Szyrwinty, wiosna 1920.
Orkiestranci któregoś z pułków kawalerii 1919/20 (barwne otoki czapek, wężyki kołnierzy po kawaleryjsku, korzuszki). Orzełki z ozdobnymi tarczami.
Orkiestry wielkopolskie w 1919 roku miały bogatsze galowe oznaczenia na rękawach, przyjęte później w całej armii..
Rozporządzeniem z 14 lipca 1920 Rada Obrony Państwa usankcjonowała zwyczaj wywodzący się z armii rosyjskiej, a zachowywany w niektórych pułkach kawaleri noszenia odznaki za czas pobytu na froncie, w postaci odwróconego szewronu naszywanego na prawy rękaw munduru za każde 6 miesięcy w styczności z bojowej nieprzyjacielem. Polską wojnę liczono od 1 listopada 1918 roku, ale zaliczano także udokumentowany udział w wymienionych w rozporządzeniu polskich formacjach wojskowych Wielkiej Wojny. Oficer na zdjęciu (powojennym) - kpt. Roman Horoszkiewicz, legonista 1 Brygady, żołnierz 1919/20, powstaniec śląski (zastępca dowódcy ds. taktycznych pułku królewskohuckiego).
To samo rozporządzenie wprowadziło odznakę za rany i kontuzje, w postaci wstążki w barwach Virtuti Militari z gwiazdkami, oznaczającymi ilość zranień, naszywanej nad lewą kieszenią kurtki. Po wojnie wykonywano je w wersji odznaki metalowej.
Zastąpiła ona dotyczczasowe naszywki na rękaw.
Szkoła zbrojmistrzów, Kraków 1919. Służba uzbrojenia nie otrzymała jeszcze własnych odznak. Podlegając Departamentowi Artylerii (od wiosny 1920 przemianowanemu na Departament Uzbrojenia) MS Wojsk., została wyodrębniona organizacyjnie 10 listopada 1920.
Rusznikarze zbrojowni w Poznaniu.
Odznaka naramienna Warszattów Broni Dowództwa Okręgu Generalnego Lwów.
Kapitan Paweł Krawecki - pierwszy organizator zbrojowni krakowskiej i składów amunicyjnych, projektodawca i budowniczy pociągów pancernych oraz "baterii kolejowych" dla odsieczy Lwowa.
Szyld i skrzynka poczty polowej, 1920.
Kuźnia polowa. Na zdjęciu jakiejś jednostki wielkopolskiej, ale podobne warsztaty były powszechnie używane. W WP w roku 1920 służyło około 195 000 koni.
Beczkowóz do pojenia koni.
"Urzędnicy wojskowi na ogół noszą takież odznaki jak oficerowie stopnia, odpowiadającego randze urzędnika, zgodnie z p. 6 Rozkazu 476. Dz. Rozk. Wojsk. Nr. 13— 19 r. z tą jednak różnicą, że zamiast gwiazdek mają rozetki kwadratowe, i że zamiast na naramiennikach, których urzędnicy nie mają, odpowiednie rozetki umieszczone są na kołnierzu, oraz że na czapce sznurki oksydowane są naszyte tylko dokoła górnej krawędzi otoka: u niższych urzędników—jeden, u wyższych—dwa; urzędnicy kl. VIII, VII, VI, V mają galoniki, odpowiadające galonikom na naramiennikach sztabowych oficerów, naszyte wpoprzek kołnierza w odległości 5 cm. od przedniej krawędzi, urzędnicy kl. IV i wyżej — w ten sam sposóbmają naszyte taśmy, odpowiadające taśmie na naramiennikach generałów. Na płaszczu galoniki i taśmę naszywa się na kołnierzu tak, jak u oficerów naszyte są barwy broni. Urzędnicy, którym przysługuje jedna rozetka mają ją umieszczoną w przednim rogu kołnierza— drugą przytwierdza się wyżej obok przedniej krawędzi kołnierza,— trzecią przy dolnej krawędzi w tej samej odległości, jak druga. Na czapce (angielce) — urzędnicy niższych rang od XI do IX włącznie mają wzdłuż górnej krawędzi otoka naszyty dokoła sznurek oksydowany taki, jak u oficerów niższych, pod nim rozetki; u wyższych rang od VIII do V w łącznie— dwa takież sznureczki w odtegłości 1,5 cm. jeden od drugiego i pod nim rozetki, urzędnicy od rangi I V i wyżej—jeden sznureczek i taśma, jak u generałów, oraz rozetki."
Urzędnik wojskowy XI rangi Marian Gawuć, fotografia zapewne sprzed tej regulacji. Potwierdzone na odwrocie zdjęcie służyło jako legitymacja. Naramienniki typu oficerskiego z gwiazdką.
Komentarze
Prześlij komentarz