XXXII. Pozostałe służby i specjalności

 Pozostałe rodzaje służb wojskowych także uzyskały własne oznaczenia identyfikacyjne. Dla lat 1918 - 1921 bardzo trudno o materiał ilustracyjny.

Żadne wojsko nie obędzie się bez włąsnej służby porządkowo-represyjnej. Żandarmeria APF, najstarsza, nosiła na granatowych patkach kołnierz odznakę w kształcie płonącego granatu (skopiowana odznaka francuskiej piechoty). 

Żandarmeria wielkopolska - żółte wypustki, żółte sznury naramienne, ryngraf służbowy (nie wiadomo, czy istotnie wyprodukowany). Szwadron żandarmów Naczelnego Dowództwa miał srebrnego orła na patce żółtej.

Według przepisów z 1919 żandarmerię miały wyróżniać czerwone patki, sznury naramienne (akselbanty - srebrne dla oficerów, żólte dla szergowych, stąd "kanarki") i podczas służby metalowe ryngrafy z orłem.

Okucie sznura naramiennego wz. 19.

Służby medyczne, oprócz opasek naramniennych sanitariuszy (białe z czerwonym krzyżem) posiadały dla lekarzy odznaki kołnierzowe w postaci tradycyjnej laski Eskulapa z wężami.  Od 1919 na ciemnowiśniowej patce z granatową wypustką.

Lekarz i wóz sanitarny. 68 pp, 1920.

"Sanitarka" wąskotorowa. Galicja Wschodnia, wiosna 1919.

Galicja Wschodnia, 1919.

Zmotoryzowany oddział sanitarny z APF.

Szpital polowy Nr 1013.

Pociąg sanitarny.

Przekazanie pociągu sanitarnego przez Amerykański Czerwony Krzyż (faktycznie ze wsparciem rządowym, na zdjęciu także oficerowie US). Dostaliśmy ponad 10 składów (sanitarno-ewakuacyjne, kąpielowo-dezynfekcyjne), Potężne i ważne wsparcie. 

Pociąg sanitarny "Lech".

Brody, 1920.

Pociąg sanitarny Nr 3 na Śląsku, podczas III Powstania (1921).

Apteka polowa, 1919.

Amerykański sterylny zestaw pierwszej pomocy w puszce blaszanej (2 opatrunki osobiste) M  1904. Powszechnie u nas używany.

Opis z "Przepisu ubioru polowego Wojska Polskiego":

"Oprócz wężyka u służb na patce umieszcza się godło haftowane tub wytłaczane, w każdym razie tak, jak i węży­ki, z białego metatu o k s y d o w a n e . Godło umieszczasię w przednim rogu patki ukośnie, o ile kształt godła nie wymaga innego ustawienia. Oficerowie i szeregowi od­działów specjalnych noszą godło haftowane (u oficerów), lub malowane farbą olejną (u szeregowych) na owalu z su­kna barwy patki, naszytym na lewym rękawie na ramieniu'."

Pozostałe, w kolejności według spisu z zarządzenia:

Wojskowa  straż graniczna - patka jasnozielona z białą wypustką.

Wojska taborowe - czekoladowo-jasnobrązowa z jasnoniebieską wypustką.

Podwody. 1DP w drodze na Białystok, sierpień 1920.

Lekarze weterynaryj­ni  - oliwkowa (barwy kurtki), bez wypustki.

Korpus sądowniczy  - barwy kurtki, z czarną (aksamitną) wypustką.

Topo­grafowie i Geodeci - barwy kurtki, z pąsową wypustką.

Intendentura - barwy kurtki, wypustka jasnoniebieska.

Prowian­tura - barwy kurtki, wypustka jasnoniebieska.

Oficerowie obrachunkowi - ­barwy kurtki, wypustka jasnoniebieska.

Szkoła rachmistrzów APF, Sille le Guillaume, 1919.

Od 2 kwietnia 1920: "Oficerowie intendentury, zamiast przewidzianej rozka­zem powyższym wypustki jasno-niebieskiei przy patce nakołnierzu,— będą odtąd mieli wypustkę karmazynową aksa-

mitną, barwa patki i godło pozostaje bez zmiany. Oznaki oficerów rachunkowych i prowiantowych (godła i wypustki) znosi się, natomiast zatwierdza się oznaki ofi­cerów gospodarczych: patka na kołnierzu barwy kurtki z wypustką białą sukienną, na patce godło w postaci dwó ch kło­sów, zatwierdzone dotąd dla oficerów prowiantowych. Na kołnierzu płaszcza paski odpowiednich barw.

Oznaki oficerów kancebryjnych pozostają bez zmiany".

Oficerowie kancelaryjni - barwy kurtki, wypustka jasnoniebieska.

Szkoły aplikacyjne (doskonalenie oficerów) - barwy broni.

Ducho­wieństwo - barwy kurtki z fioletową wypustką.

Ks. mjr. Edward Choma, kapelan 4 DP.

Ks. kpt. Franciszek Tyczkowski, od 20 lutego 1919 r. kapelan Kowieńskiego Pułku Strzelców. Po tygodniu objął funkcję kapelana 1 Pułku Piechoty Legionów. Uczestniczył w całej kampanii wojennej pułku. Trzy naszywki za rany, wszystkie trzy podczas opatrywania rannych na polu walki.

Kapelan 1 Dywizji Wielkoposkiej, ks. Czesław Wojtyniak.

Kapelani Wojsk Wielkopolskich w 1919 r. mogli nosić na fioletowych patkach odnaki 4 stopni - dziekana generalnego, dziekana okręgowego, proboszcza dywizyjnego i kapelana pułkowego.

Kapelan APF ks. Stanisław Iciek.

Przy ołtarzu polowym. Zwraca uwagę barwa mundurów, jeden polowy wz. 15, trzy w ciemnogranatowej barwie francuskich oficerów.

"Dobosze, trębacze i muzykanci na obu rękawach kurtki i płaszcza, na ramieniu, mają naszyty z szarej taśmy weł­nianej 1,5 cm. szer. kąt prosty, wierzchołkiem do góry

o bokach długości 6 cm." 

Orkiestry wielkopolskie w 1919 roku miały bogatsze oznaczenia na rękawach.

Rozporządzeniem z 14 lipca 1920 Rady Obrony Państwa usankcjonowała zwyczaj wywodzący się z armii rosyjskiej, a zachowywany w niektórych pułkach kawaleri noszenia odznaki za czas pobytu na froncie, w postaci odwróconego szewronu naszywanego na prawy rękaw munduru za każde 6 miesięcy w styczności z bojowej nieprzyjacielem. Polską wojnę liczono od 1 listopada 1918 roku, ale zaliczano także udokumentowany udział w wymienionych w rozporządzeniu polskich formacjach wojskowych Wielkiej Wojny. Oficer na zdjęciu (powojennym) - kpt. Roman Horoszkiewicz, legonista 1 Brygady, żołnierz 1919/20, powstaniec śląski (zastępca dowódcy ds. taktycznych pułku królewskohuckiego).

To samo rozporządzenie wprowadziło odznakę za rany i kontuzje, w postaci wstążki w barwach Virtuti Militari z gwiazdkami, oznaczającymi ilość zranień, naszywanej nad lewą kieszenią kurtki. Po wojnie wykonywano je w wersji odznaki metalowej.

Szkoła zbrojmistrzów, Kraków 1919. Służba uzbrojenia nie otrzymała jeszcze własnych odznak.

Rusznikarze zbrojowni w Poznaniu.

Szyld i skrzynka poczty polowej, 1920.

Kuźnia polowa. Na zdjęciu jakiejś jednostki wielkopolskiej, ale podobne warsztaty były powszechnie używane. W WP w roku 1920 służyło około 195 000 koni.

"Urzędnicy wojskowi na ogół noszą takież odznaki jak oficerowie stopnia, odpowiadającego randze urzędnika, zgod­nie z p. 6 Rozkazu 476. Dz. Rozk. Wojsk. Nr. 13— 19 r. z tąjednak różnicą, że zamiast gwiazdek mają rozetki kwadra­towe, że zamiast na naramienni­kach, których urzędnicy nie mają, odpowiednie rozetki umieszczone są na kołnierzu, oraz że na czapce sznurki oksydowane są naszyte tylko dokoła górnej krawędzi oto­ka: u niższych urzędników—jeden, u wyższych—dwa; urzęd­nicy kl. VIII, VII, VI, V mają galoniki, odpowiadające galonikom na naramiennikach sztabowych oficerów, naszyte wpoprzek kołnierza w odległości 5 cm. od przedniej kra­wędzi, urzędnicy kl. IV i wyżej — w ten sam sposóbmają naszyte taśmy, odpowiadające taśmie na naramienni­kach generałów. Na płaszczu galoniki i taśmę naszywa się na kołnierzu tak, jak u oficerów naszyte są barwy broni. Urzędnicy, którym przysługuje jedna rozetka mają ją umie­szczoną w przednim rogu kołnierza— drugą przytwierdza się wyżej obok przedniej krawędzi kołnierza,— trzecią przy dolnej krawędzi w tej samej odległości, jak druga. Na czapce (angielce) — urzędnicy niższych rang od XI do IX włącznie mają wzdłuż górnej krawędzi otoka naszyty dokoła sznurek oksydowany taki, jak u oficerów niższych, pod nim rozetki; u wyższych rang od VIII do V w łącznie— dwa takież sznureczki w odtegłości 1,5 cm. jeden od drugiego i pod nim rozetki, urzędnicy od rangi I V i wyżej—jeden sznureczek i taśma, jak u generałów, oraz rozetki."