XXX. Wojska techniczne

 Do wojsk technicznych zaliczano saperów i inżynierów wojskowych, łączność, wojska samochodowe i kolejowe. Powstające pod koniec 1918 roku oddziały otrzymały czarne patki kołnierzowe oraz zestaw odznak kołnierzowych i naramiennych. System ten został uporządkowany przepisami mundurowymi z 1919 roku, w kwestii odznak (poza automobilową) sankcjonując w zasadzie stan istniejący.

Dla Wojsk Wielkopolskich powstał wiosną  i  latem 1919 cały pakiet przepisów mundurowych.

Saperzy i pionierzy: wypustki ciemnoczerwone, spodnie z podwój­nymi czarnymi lampasami i ciemnoczerwoną wypustką między nimi. Na rogatywce nad i pod otokiem wypustka czarna, w szwach kwater czer­wona. Na kołnierzu poza wstążeczką biało-czerwoną wykonany z białego metalu emblemat: skrzyżowane łopata, kilof i siekiera, na skrzyżowaniu wybuchający granat.

Ppor. Piotr Kamka, 1 Batalion Saperów (wielkopolski), 1919.

Kapral 1 Batalionu Saperów.

                                               

Telegrafiści: mundur jak u saperów, z numerem batalionu na kołnierzu; na lewym rękawie na wysokości ramienia na owalnej sukiennej podkładce koloru granatowego biało-metalowa lite­ra T z dwiema błyskawicami po każdej stronie.

Radiotelegrafiści: mundur jak wyżej, lecz inny emblemat  - litera T z trzema błyskawicami po każdej stronie, z żółtego metalu.

Bataliony kolejowe: mundur jak wyżej; na kołnierzu pod numerem batalionu koło z dwoma skrzydełkami wykonanymi z białego metalu.

Szer. Antoni Zaremba, 1 batalion kolejowy, sierpień 1919.

Sierż. Władysław Grencel, 1 batalion kolejowy. 

Pociągi pancerne:

Automobiliści i motocykliści: mundur jak u saperów, przy czym istniał odrębny przepis ubioru służbowego: bluza lub płaszcz z czarnej skóry i takież skórzane spodnie. Czapka angielska z czarnej skóry z okularami samochodowymi, z treflem z lewej strony. Na kołnierzu pod numerem formacji biało-metalowe, ogumione  koło z wicherkiem. Buty wysokie lub trzewiki ze sztylpami.

Pułkownik Grudzielski na tle "Pułkownika Grudzielskiego" (Erhardta M 17). Samochodziarze nie mają skórzanych płaszczy, ale angielki i okulary owszem.

Faktycznie prawie wszystko z tego pozostało martwą literą, a już w ostatnich miesiącach roku mundur oddziałów z byłego zaboru pruskiego zaczął nabierać cech wzoru 1919. 

Ppor. Jan Kaczmarek, 3 kompania Batalionu Telegraficznego, 1919. Orzeł wojskowy z tarczą.

Patrol z jarocińskiej kompanii łaczności.

Armia Polska we Francji: czarne patki i wypustki, plus odznaki kołnierzowe (rysunki w cz. XXIII).

W Toruniu, styczeń 1920.

Sierżant saperów.

Saper Aleksander Uczciwek.

Saper z pełnym ekwipunkiem polowym.

Kpt. Paweł Kleczkowski, kompania tewlegraficzna 1 DStrz. APF. Odznaka telegrafistów na kołnierzu.

Kierowca jednostki intendentury  APF.

Gen. mjr Władysław Wejtko, od 15 maja 1919 Inspektor Inżynierii i Saperów.

Płk Napiórkowski, organizator i dowódca 1 pułku saperów.

Kpt. Rudolf Fryszowski, szef służb technicznych DOGen. Łódź, 1919.

Odznaka naramienna saperów Legionów, zatwierdzona także jako wz. 1917.

Oficerska naszywka haftowana.

Ppłk Hugon Griebsch, szef Sekcji Inżynierii i Saperów MS Wosk., 1920.

Mjr Stanisław Nilski-Łapiński, 1919.

Kpt. Rudolf Indruch, 5 Batalion Saperów.

Legitymacja por. Tadeusza Broniewskiego, Zarząd Budownictwa Wojennego w Krakowie, 1920.

Podchorąży Andrzej Kosina, student Politechniki Lwowskiej, 2 kompania 5 Batalionu Saperów.

Oficerowie saperów w mundurach wz. 17.

Według przepisów z 1919, pierwszych dla zjednoczonego już Wojska Polskiego, i pierwszych, które ostatecznie weszły w pełni w życie, podstawową cechą wyróżniania broni, służb i specjalności były patki kołnierzowe.

Inżynierowie wojskowi i saperzy, bataliony maszynowe (reflektory przeciwlotnicze i elektrownie polowe), bataliony mostowe  -   patka czarna z pąsową wypustką.

Kpt. inż. Adam Mackiewicz. DO Gen. Lwów.

Ppor. Edward Peristy, 1 batalion saperów, 1920/21.

Dwa kolejne zdjęcia przedstawiają żołnierzy 2 batalionu saperów w 1920.

Oficerowie 2 b. sap.

Oficerowie 22 ochotniczego batalionu saperów, lato 1920.

Przeprawa przez Pinę, maj 1919.

Przeprawa promem przez Bug, 1920.

Przygotowania do budowy przeprawy przez Bug, 19/20 sierpnia 1920.

Zasieki nad rzeką Bystrzyca (Lublin), lato 1920.

Kadra Kościuszkowskiego Obozu Szkolnego Saperów na Powązkach. W środku ppłk. Otton Berezowski, kpt. Kazimierz Możdżeń i kpt. Stanisław Żmigrodzki, 1920.

 

Podchorąży Józef Kozioł, saper. Lwów, 9 października 1920.       

Austriacki reflektor przeciwlotniczy 110 cm firmy Siemens-Schuckert na Monte Celva, 1918. Taki sprzęt (wraz z elektrowniami poloymi Adler dla 1 Batalionu Maszynowego zakupiono w Wiedniu w 1919 r. Jako że sowieckie ani ukraińskie lotnictwo nie było zbyt groźne, używano ich z powodzeniem do wspomagania saperów przy budowie mostów, czasami także w obronie, do oświetlenia nocą terenu.  Bataliony maszynowe nosiły patki saperskie.

Francuski zestaw na podwoziu Renault (generator i reflektor).

Odznaka naramienna Oddziałow Technicznych Legionów, stosowana także jako wz. 17.

Do inżynierów wojskowych zaliczono także oficerów chemików, specjalistów od gazów bojowych. Nie było ich wielu, ale otrzymali specjalną odznakę kołnierzową.

Odznaka Szkoły Gazowej.

Legitymacja APF. Ppor. Józef Iwanowski, oficer gazowy.

Ćwiczenia z użyciem francuskich masek przeciwgazowych M2. Oporządzenie niemieckie, karabiny Mosin i rosyjski Smith-Wesson Model3.

Wojska łączności (telegrafiści, radiotelegrafiści i telefoniści).  Patka czarna  z jasnoniebieską wypustką.  

Oficer w mundurze wz. 17, bez wężyka, patka czarna z taką samą "łapką" i guzikiem.

Odznaka naramienna oddziałów telefoniczych \Legionów, przyjęta także jako wz. 1917.

Por. Józef Seruga, dowódca 2 kompanii telegraficznej, 1919.

Na zdjęciu datowanym 3 stycznia 1920 żolnierz kompanii telegraficznej 3 DP, co ciekawe, w kurtce bez naramienników. Patki według wz. 19, czarne z jasnoniebieską wypustką, dla wszystkich łacznościowców.

Dystynkcje starszego szeregowego, sznurek od gwizdka. Niżej odznaki naramienne radiotelegrafistów prezentują oficerowie.

Por. Juliusz Ornatowski, szef łączności Frontu Podolskiego, 1920.

Szer. Władysław Kałużny, prawdopodobnie z oddziału łaczności (telegraficznego), 1920. Mundur z importu, kurtka cywilna.

Por. Bronisław Sroka, radiowywiad, 1920.

Żołnierze kompanii telegraficznej 1 Dywizji Litewsko-Białoruskiej. Po prawej (z patkami i odznaką naramienną) siedzi szer. Władysław Jurkojć.

Odznaki naramienne telegrafistów: haftowana oficerska i metalowa szeregowych.

         

Od lewej: Sylwester (piechur), Zygmunt (dowódca kompanii telegraficznej 14 DP) i Tadeusz (artylerzysta) Ertlowie. 1921, mundury wz. 19.

Telefoniści któregoś z pułków wielkopolskich, 1920.

Podsłuch telefoniczny na linii nieprzyjaciela, 1920.

Telefoniści Józef Zając i Walenty Pipiak, 1 DP (?), 1920.

Radiowcy 17 Eskardy Wywiadowczej, jesień 1919.

7 kompania Parku Telegraficznego, Wilno, 1920. Część żołnierzy ma patki łacznościowców bez wężyków.

Oficerowie 1 Batalionu Radiotelegraficznego, zima 1920.

Monter przy pracy.

Znaki naramienne oddziałów telegraficznych, radiotelegraficznych i telefonicznych (przeznaczone na rękaw munduru), zatwierdzone rozkazem MSWojsk. 80/26 VII 1919.

Wojska samochodowe i samochody pancerne  - patka czarna z żółtą wypustką.

Mjr Henryk Cybulski, komendant kadry (ośrodka zapasowego) VII dywizjonu samochodowego (Poznań), 1920.

Żołnierze wojsk samochodowych.

Godło naramienne wojsk samochodowych wz. 1917. Mosiężny, niklowany znaczek, naszywany z sukienną  podkładką na rękaw munduru.

Zmienione, wz. 1919. Patki wojsk samochodowych (także samochodów pancernych) czarne, z żółtą wypustką.

Szeregowy oddziału samochodów pancernych w jednostce kawalerii.

Wojska kolejowe (w 1920 trzy pułki) i pociągi pancerne - patka czarna bez wypustki. Na zdjęciu oficera w mundurze wz 17 odznaka wyraźnie odmienna od rysunku w "Przepisie..."

Odznaka kołnierzowa wojsk kolejowych wz. 1919.

Ppor. Jan Trzaska-Nartowski, oddział kolejowy w Krakowie, 1919. Według wz. 19 patka czarna, bez wypustki.

Do wojsk kolejowych zaliczono także Wojskową Straż Kolejową,  przejętą na czas woj

ny od Ministerstwa Kolei Żelaznych 28 kwietnia 1919. Do jej zadań należałY: 

1. służba wartownicza przy mostach, tunelach, wiaduktach, centralach telegraficznych, telefonicznych,
2. ochrona urządzeń sygnalizacyjnych,
3. ochrona wieź ciśnieniowych, cystern z paliwem i punktów żywnościowych dla przejeżdżających żołnierzy (wojskowe stacje wyżywienia),
4. patrolowanie linii kolejowych,
5. ochrona transportu i majątku wojskowego.

Na zdjęciu dowódca formacji. płk. Emil Rauer.

Odznaka pamiątkowa WSK 1918 - 1920.

Por. Stanisław Małagowski, dowódca PP "Śmiały", 1918/19. 

Ppor. Wacław Ryb, dowódca PP "Sikorski", 1920.

Sekcja szturmowa z pociągu pancernego "Smok", 1920. Na patkach kołnierzy odznaki - szkoła podoficerska?

Legitymacja por. Stanisława Pigonia z PP Nr 4, 1920. Tak jak w pozostałych oddziłach wojsk kolejowych patka załóg pociągów pancernych czarna, bez wypustki.

Żołnierz 2 batalionu kolejowego (wielkopolskiego), 1919. Odznaka "warszawska" wz. 19 na rękawie.

Kolejarz wielkopolski w randze urzędnika wojskowego - rombik rangowy na patce kołnierza, obok odznaki, z wężykiem, na rękawach oznaczenie stopnia sierżanta. Zapewne indywidualna kombinacja. Hipolit Machaj, maszynista pociągów pancernych "Danuta" i "Rzepicha".

Maurycy Zdanowicz, funkcjonariusz Wojskowych Kolei Litewskich (1919), organizacji podlegającej Dowództwu Frontu Litewsko-Białoruskiego.

2 kompania kolejowa, Wilno, jesień 1920.

Oficerowie 3 kompanii 6 Batalionu Kolejowego, Łuck, zima 1920.

Załoga PP Nr 3, 1919/20. Interesujące szczegóły - naszywka naramienna "PP3" u oficera po lewej, powtórzona z boku czapki.  Malowania na hełmie.

                                   

Członkowie załogi "Smoka", zima 1919.

Kolejne zdjęcie z załogą "Hallerczyka".

PP "Zagończyk" W ciemniejszych (granatowych) mundurach kolejarska obsługa techniczna. Skrajnie po prawej kolejarz w skórzanym kombinezonie.

Maszynista PP "Saper".

PP "Groźny", 1920.

Dowódca pociągu, por. Amrogowicz i jego oficerowie.

Jeszcze raz żołnierze z załogi "Groźnego", 1920.

W 1919 roku potrzeba ochrony "linii życia"dla oblężonego Lwowa jaką była linia kolejowa z Przemyśla. zrodziłą w ramach wojsk kolejowych 3 sformowane w Krakowie baterie artylerii kolejowej - improwizowane na platformach kolejowych stanowiska dział fortecznych, których w po c. k. Twierdzy Kraków pozostało sporo.

Na zdjęciu prawdopodobnie działo okrętowe 7 cm Marinekanone SFK L42.

Odznaka naramienna pociągów pancernych i samochodów pancernych. Początkowo, jak się wydaje, przynajmniej w niektórych pociągach noszono na prawym rękawie metalową odznakę wzoru noszonego później także jako odznaką pamiatkową (niżej PP "Śmiały", fotografia oficera z noszoną w ten sposób odznaką w cz. XXXV).

Wersja haftowana.

Wersja metalowa.

Szer. Mieczysław Nowacki, PP "Groźny", 1919. 

Kpt. Orzechowski z PP3 z aparatem fotograficznym.

Ukośna naszywka z nazwą pociągu - "Gromobój".

Jeszcze raz załoga PP "Śmiały". Naszywka naramienna (haftowana) pociągu w innej wersji oraz wczesna odmiana odznaki karbinów maszynowych.

Jeszcze raz porucznik Stanisław Małagowski.

1920.

"Lis-Kula" w okolicach Mińska, czerwiec 1920. Stoją dowódca pociagu kpt. Felicjan Madeyski i dowódca artylerii, por. Zdzisław Stypal.