XXX. Wojska techniczne

 Do wojsk technicznych zaliczano saperów i inżynierów wojskowych, łaczność, wojska samochodowe i kolejowe. Powstające pod koniec 1918 roku oddziały otrzymały czarne patki kołnierzowe oraz zestaw odznak kołnierzowych i naramiennych. System ten został uporządkowany przepisami mundurowymi z 1919 roku, w kwestii odznak (poza automobilową) sankcjonując w zasadzie stan istniejący.

Dla Wojsk Wielkopolskich powstał wiosną  i  latem 1919 cały pakiet przepisów mundurowych.

Saperzy (pionierzy): wypustki ciemnoczerwone, spodnie z podwój­nymi czarnymi lampasami i ciemnoczerwoną wypustką między nimi. Na rogatywce nad i pod otokiem wypustka czarna, w szwach kwater czer­wona. Na kołnierzu poza wstążeczką biało-czerwoną wykonany z białego metalu emblemat: skrzyżowane łopata, kilof i siekiera, na skrzyżowaniu wybuchający granat.

Telegrafiści: mundur jak u saperów, z numerem batalionu na kołnierzu; na lewym rękawie na wysokości ramienia biało-metalowa lite­ra T z dwiema błyskawicami.

Radiotelegrafiści: mundur jak wyżej, lecz inny emblemat na rękawie -okrągła tarcza z trzema błyskawicami po każdej stronie, z żółtego metalu.

Bataliony kolejowe: mundur jak wyżej; na kołnierzu pod numerem batalionu koło z dwoma skrzydełkami wykonanymi z białego metalu.

Pociągi pancerne:

Automobiliści i motocykliści: mundur jak u saperów, przy czym istniał odrębny przepis ubioru służbowego: bluza lub płaszcz z czarnej skóry i takież skórzane spodnie. Czapka angielska z czarnej skóry z okularami samochodowymi, z treflem z lewej strony. Na kołnierzu pod numerem formacji biało-metalowe, ogumione  koło z wicherkiem. Buty wysokie lub trzewiki ze sztylpami.

Pułkownik Grudzielski na tle "Pułkownika Grudzielskiego" (Erhardta M 17). Samochodziarze nie mają skórzanych płaszczy, ale angielki i okulary owszem.

Faktycznie prawie wszystko z tego pozostało martwą literą, a już w ostatnich miesiącach roku mundur oddziałów z byłego zaboru pruskiego zaczął nabierać cech wzoru 1919. 

Patrol z jarocińskiej kompanii łaczności.

Armia Polska we Francji: czarne patki i wypustki, plus odznaki kołnierzowe (rysunki w cz. XXIII).

Według przepisów z 1919, pierwszych dla zjednoczonego już Wojska Polskiego, i pierwszych, które ostatecznie weszły w pełni w życie, podstawową cechą wyróżniania broni, służb i specjalności były patki kołnierzowe.

Inżynierowie wojskowi i saperzy, bataliony maszynowe (reflektory przeciwlotnicze i elektrownie polowe), bataliony mostowe  -   patka czarna z pąsową wypustką.

Dwa kolejne zdjęcia przedstawiają żołnierzy 2 batalionu saperów w 1920.

Austriacki reflektor przeciwlotniczy na Monte Celva, 1918. Taki sprzęt dla 1 Batalionu Maszynowego zakupiono w Wiedniu w 1919 r. Jako że sowieckie ani ukraińskie lotnictwo nie było zbyt groźne, używano ich z powodzeniem do wspomagania saperów przy budowie mostów, czasami także w obronie, do oświetlenia nocą terenu.

Do inżynierów wojskowych zaliczono także oficerów chemików, specjalistów od gazów bojowych. Nie było ich wielu, ale otrzymali specjalną odznakę kołnierzową.

Ćwiczenia z użyciem francuskich masek przeciwgazowych M2. Oporządzenie niemieckie, karabiny Mosin i rosyjski Smith-Wesson Model3.

Wojska łączności (telegrafiści, radiotelegrafiści i telefoniści).  Patka czarna  z jasnoniebieską wypustką.

Radiowcy 17 Eskardy Wywiadowczej, jesień 1919.

Oficerowie 1 Batalionu Radiotelegraficznego, zima 1920.

Monter przy pracy.

Znaki naramienne oddziałów telegraficznych, radiotelegraficznych i telefonicznych (przeznaczone na rękaw munduru), zatwierdzone rozkazem MSWojsk. 80/26 VII 1919.

Wojska samochodowe i samochody pancerne  - patka czarna z żółtą wypustką.

Szeregowy wojsk samochodowych.

Godło naramienne wojsk samochodowych wz. 1917. Mosiężny znaczek, naszywany z sukienną, granatową podkładką na rękaw munduru.

Zmienione, wz. 1919.

Szeregowy oddziału samochodów pancernych w jednostce kawalerii.

Wojska kolejowe (w 1920 trzy pułki) i pociągi pancerne - patka czarna bez wypustki. Na zdjęciu oficera w mundurze wz 17 odznaka wyraźnie odmienna od rysunku w "Przepisie..."

Odznaka kołnierzowa wojsk kolejowych.

Sekcja szturmowa z pociągu pancernego "Smok", 1920. Na patkach kołnierzy odznaki.

Żołnierz 2 batalionu kolejowego (wielkopolskiego), 1919. Odznaka "warszawska" wz. 19 na rękawie.

Kolejarz wielkopolski w randze urzędnika wojskowego - rombik rangowy na patce kołnierza, obok odznaki, z wężykiem, na rękawach oznaczenie stopnia sierżanta. Zapewne indywidualna kombinacja.

W 1919 roku potrzeba ochrony "linii życia"dla oblężonego Lwowa jaką była linia kolejowa z Przemyśla. zrodziłą w ramach wojsk kolejowych 3 sformowane w Krakowie baterie artylerii kolejowej - improwizowane na platformach kolejowych stanowiska dział fortecznych, których w po c. k. Twierdzy Kraków pozostało sporo.

Na zdjęciu prawdopodobnie działo okrętowe 7 cm Marinekanone SFK L42.

Odznaka naramienna pociągów pancernych i samochodów pancernych.