XXIX. Mundur artylerii

W listopadzie 1918 roku Polacy - artylerzyści z wojskowej profesji zaczęli sie gromadzić wokół odebranych Austriakom i Niemcom dział. Ten rodzaj broni głównych na regulację zasad swojego ubioru czekać nie musiał, według przepisów wz. 17 kolorem artyleryjskim został czarny. Mundur ogólnowojskowy, czarne wypustki, czarne patki. W taki sposób ubierały się w miarę możliwości powstające z walczących już i organizowanych dopiero na tyłach baterii pułki artylerii polowej (typowy sprzęt lekki), ciężkiej (armaty i haubice większych kalibrów) i wałowej (z przejętymi w Krakowie, Przemyślu i Lwowie austriackimi działami fortecznymi). Te ostatne długo nie przetrwały. Pułk atylerii górskiej miał nieliczne typowo górskie i inne lekkie działa, w ramach Dywizji Górskiej. Do kategorii ciężkiej zaliczano także Pułk Motorowy Artylerii Najcięższej.

Należy jeszcze wspomnieć o specyfice nazewnictwa stopni - w artylerii szeregowemu odpowiada kanonier, starszemu szeregowemu bombardier, sierżantom - ogniomistrz.

Mjr Tadeusz Łodziński, dowódca Lwowskiego Pułku Artylerii (5 art. polowej). Czapka z czarnym otokiem.

Mjr Władysław Sira, 4 pułk artylerii polowej (?) 1919.

Por. Władysław Rozwadowski, 5 p.a.p.

Kpr. Józef Langner, 1 pułk artylerii polowej, 1919.

Kanonier Bogusław Longchamps de Beriier, artyleria lwowska, 1918/19. Austriacka kurtka z charakterystycznymi dla niej guzikami.

Por. Franciszek Wątroba, 1 pułk artylerii górskiej, 1919.

Ogniomistrz Józef Lewkiewicz, 1 pułk artylerii górskiej, 1920.

Ppor. pułku artylerii górskiej. Patka atryleryjska wz. 19, Podhalanka, odznaka pamiatkowa 6 pp leg.

Por. Henryk Jodko-Narkiewicz, 1 p.a.p., 1920.

Plut. Antoni Krasuski, 18 p.a.p.

Kpt. Antoni Puchalski, 5 p.a.p., 1920.

Por. Kazimierz Kozicz, dowódca 2 baterii 10 dywizjonu artylerii ciężkiej, zima 1920.

Ppor. Władysław Morawski, 1 p. a. c., 1920.

W styczniu 1919 postanowiono, że artyleria konna (wspierająca jednostki kawalerii) otrzyma mundur jazdy, z ułanką z czarno-czerwonymi (amarantowymi) proporczykami, oraz czapką angielką z czarnym otokiem i amarantową wypustką. Legionowy wężyk na kołnierzu uprawnieni mieli nosić w sposób ogónowojskowy, nie kawaleryjski.

Kanonier Władysław Słabczyński, 3 DAK, 1919.

Por. Ludwik Pleszczyński, 3 DAK, 1920. Proporczyk, nr dywizjonu na naramienniku.

Kanonier Piotr Jackowski, 1920.

Ćwiczenia 1 DAK, wiosna 1919.

Żołnierze 4 DAK, zima 1920.

W tym samym czasie artyleria wielkopolska mundur dostała ogólnowojskowy (oczywiście według własnego wzoru) z czarnymi wypustkami. Na kołnierzu pod numerem pułku umieszczono dwie skrzyżowane lufy armatnie z białego metalu. Artyleria ciężka dostała odznakę w takim samym kształcie, ale złotego koloru.

Pierwsze dni. Mundury jeszcze w pełni niemieckie, tylko orzełki na czapkach.

Ppłk. Lucjan Kędzierski.

Por. Karol Jamnicki, 3 wielkopolski (17) pułk artylerii polowej, 1919/20 (oznaczenia stopnia już na naramiennikach. Austriacka szabla wz. 77 - pochodził z Lubaczowa, b. legionista II Brygady.

Starszy kanonier, bez numeru pułkowego na kołnierzu.

Nieco odmienny wariant korpusówki.

Wykładowca Szkoły Podoficerów Artylerii.

Szkolenie ze starą armatą C 73

i nową '77 wz. 96.

W centrum fotografii mjr Włodzimierz Dziakiewicz, dowódca dywizjonu pociągów pancernych.

Ciężka bateria na pozycji, Miejska Górka pod Rawiczem, lato 1919. Na pocisku napis"Do Rawicza".

Bombardier Jan Bogacki, 14 (1 wielkopolski) p.a.p., 1919/20. Czapka starego wzoru, jeszcze z treflem, ale patki już wz. 19.

Patki wz. 19 plus korpusówka artylerii wielkopolskiej.

Tworzony Dywizjon Artylerii Konnej, na zasadzie podobnej jak w Warszawie ubrano w ułanki z czarnymi wypustkami, dodając czarny otok czapki i czarne etyszkiety. Czarny otok jednak nie pojawia się często na fotografiach.

Porucznik Alfred Milewski, dowódca 1. baterii dywizjonu artylerii konnej wielkopolskiej, 1919 r. Na kołnierzu proporczyki (czarno-czerwone).

Kanonier Antoni Nowak.

2. bateria dywizjonu artylerii konnej wielkopolskiej w Ihumieniu, 17 sierpnia 1919.

Ppłk Anders i artylerzyści konni, lato 1919.

Artylerzyści APF mosili ogólnowojskowy mundur z czerwonymi wypustkami (regulaminowo, w praktyce rzadko), czerwone patki kołnierza z białą haftowaną odznaką w kształcie skrzyżowanych armat oraz rogatywki z daszkiem dla żołnierzy wszystkich stopni. Przewidziano także używanie guzików jak w artylerii francuskiej, ale żołnierze woleli ogólnowojskowe, z orłem.

Kanonier 1 pułk artylerii, na patkach numer, bez odznaki, metalowy orzeł "wielkopolski".

Kanonier Józef Olek (Wielkopolanin, w 1918 służył pod pseudonimem Julian Orwat), 1 pułk. Na czapce interesująca metalowa konarda z orłem.

Bombardier Antoni Wais, 1 pułk.

Kanonier Jan Obirek, 1 pułk, 1919.

Oficerowie 1 pułku.

Kanonierzy 1 pułku, po lewej Ludwik Kosiński, niżej należąca do niego kurtka mundurowa.

Kanonier Jan Surówka, 7 puk.

Grupa oficerów artylerii na kursie w Besançon, lato 1918, wśród nich dwóch Polaków. Francuzi z odznakami artylerii i wojsk kolonialnych.

8 bateria artylerii polowej, Francja, 1918.

Już w kraju.

Po zajęciu Torunia, styczeń 1920.

Ppor. Władysław Suryn, 1919/20, 13 pal (1 pal APF). Kurtka jeszcze z patkami hallerowskimi beż wężyka, furażerka i naramienniki z oznaczeniem stopnia wg. wz. 19.

Według przepisów wzoru 1919 patki artyleryjskie stały się ciemnozielone z czarną wypustką (w artylerii konnej wypustka karmazynowa).

Dwa zdjęcia por. Stanisława Królikiewicza z 2 pułku artylerii ciężkiej, 1920.

Ogniomistrz Stefan Opperman, 3 pap, aspirant w Szkole Oficerskiej dla Podoficerów. Odznaka szkół aplikacyjnych na kołnierzu.

Kolorystycznie do artylerii zaliczono również czołgistów - także patka zielona z czarną wypustką.

W mundurze APF. Czołgiści byli poza tym jedyną formacją, w której dopuszczalnym nakryciem głowy był także beret.

Oficerowie - czołgiści z 2 kompanii 1 pułku czołgów i strzelcy wielkopolscy po zdobyciu Bobrujska. ostatnie dni sierpnia 1919. Kadra francuska w swoich mundurach, Polacy w beretach.

Szeregowi 1 pułku czołgów, wczesne lata 20. Na naramiennikach cyfra "1", naszywka naramienna czołgistów wz.19.

Oficer.

Wielkopolanie 1920. Oznaki stopni już na naramiennikach, trefle z rogatywek zdjęte. Ciekawostka - armata w malowaniu kamuflażowym.

Tadeusz, Leon i Ryszard Manteufflowie, kanonierzy 201 ochotniczego pułku artylerii polowej, 1920.

Z materiału fotograficznego wynika, że do umundurowania pochodzenia głównie amerykańskiego i brytyjskiego w pułkach z Galicji i Królestwa nadal najchętniej noszono maciejówki.

Zima 1920/21.