Czyn 27 grudnia 1918 roku zapoczątkowany w Poznaniu błyskawicznie objął całą prowincję. Spontanicznie powstające oddziały ubrane były oczywiście w przeważającej części w mundury niemieckie, których po wojnie, wśród kombatantów nie brakowało i zmilitaryzowane ubrania cywilne. Odznakami wyróżniajacymi stały się orzełki na czapkach (przeróżne, najczęściej nawiazujące do dawnego polskiego z XIX wieku), biało-czerwone opaski naramienne, kokardy i rozety w barwach narodowych. Pierwszym porządkowym zarządzeniem był rozkaz głównowodzącego z ramienia Naczejnej Rady Ludowej, majora Stanisława Taczaka z 8 stycznia 1919 nakazujący noszenie na czapkach orła dowolnego wzoru o rozmiarach 3,5 na 3,5 cm oraz kokardy biało-czerwonej, a także naszycie na kołnierze płaszczy i kurtek pionowej biało-czerwonej wstążki o szerokości 1 cm. Powszechnie przerabiano także pasy główne, wyrzucając klamry z "Gott mit uns", a montując w ich miejsce ramkowe z bolcem.
Pierwsze dni. Zwraca uwagę pozostawiony (choć przełożony) niemiecki bączek - był jak raz srebrno-czerwony.
16 stycznia 1919 dowództwo nad siłami zbrojnymi w byłym zaborze pruskim przejął gen. Józef Dowbór-Muśnicki, ze służby rosyjskiej, który sciągnął do Poznania liczną kadrę swoich współpracowników z I Korpusu. Znany z dokładności i przywiązania do form, natychmiast zajął się także porządkowaniem i normowaniem spraw umundurowania. Już 21-22 stycznia ukazały się zarządzenia, ustalające nowe wzory i oznaki.
Pierwszym, najbardziej charakterystycznym była wysoka rogatywka z rzucającym się w oczy treflem splecionym ze sznura (szary lub ciemnozielony dla szeregowych, srebrny dla oficerów) oraz nowy, odmienny model orła wojskowego.
Mundur gen. Dowbór - Muśnickiego ze zbiorów MWP.
Krój i ogólny wygląd kurtki, spodni, płaszczy (także kolor) i obuwia zachował zasadniczo wyglad umundurowania niemieckiego z końcowego okresu Wielkiej Wojny, chociaż w nowo szytych i przerabianych starano się wprowadzać pewne zmiany.
Kurtka dla szeregowców i podoficerów jednorzędowa z szarego sukna, z krytym zapięciem. W praktyce zapięcie (6 guzików) nie zawsze było jednak kryte. Kołnierz wykładany, szarozielony. Z tyłu w talii dwa haki mundurowe służące do podtrzymywania pasa głównego. Naramienniki z sukna munduru, o wymiarach 2,5 x 5 cm. Oficerowie — kurtka takiegoż kroju, ale z górnymi i bocznymi kieszeniami. Zapięcie odkryte. 8 guzików. Klapy kieszeni, kołnierz i brzeg kurtki obszyte wypustką w barwie broni. Mankiet polski.
Spodnie z sukna jak kurtka, u oficerów dodatkowo z wypustką w barwie broni, krój dostosowany do rodzaju obuwia.
Płaszcz: dla szeregowców i podoficerów jednorzędowy z szarego sukna z wykładanym kołnierzem i dwiema wpuszczanymi kieszeniami bocznymi. Z tyłu dwuczęściowy dragon, zapinany pośrodku. Naramienniki jak przy kurtce. Oficerowie — płaszcz dwurzędowy, z wypustkami w kolorze broni wkoło kołnierza, wzdłuż zapięcia i na mankietach.
Guziki z orłem, produkowane na wzór hallerowskich.
Obuwie: buty z cholewami, tzw. saperki, trzewiki z owijaczami lub sztylpy. Oporządzenie typu niemieckiego (opis przy wz. 17).
Oznaczenia i system stopni wojskowych przyjęto własny, różniący się tak od warszawskiego, jak i od APF - chociaż do tej drugiej był upodobniony noszeniem oznak na rękawach, powyżej mankietu. Powtórzone były na treflu czapki.
Nazwa stopnia wojskowego | Oznaki na rękawach | Oznaki na treflu |
szeregowiec | | |
starszy szeregowiec | 1 taśma prosta | 1 obrączka czerwona |
kapral | 2 taśmy proste | 2 obrączki czerwone |
plutonowy | 1 taśma z pętlą | 1 obrączka biała |
sierżant | 1 taśma z pętlą (górna) i 1 prosta | 1 obrączka biała i 2 czerwone |
sierżant sztabowy | 1 taśma z pętlą i 2 proste | 1 obrączka biała i 2 czerwone |
podporucznik | 1 taśma z galonu | 1 obrączka czerwona |
porucznik | 1 galon i 1 taśma | 2 obrączki czerwone |
kapitan | 1 galon i 2 taśmy | 3 obrączki czerwone |
major | 1 galon z pętlą | 1 obrączka srebrna |
podpułkownik | 1 galon z pętlą i 1 taśma srebrna | 2 obrączki srebrne |
pułkownik | 1 galon z pętlą i 2 taśmy srebrne | 3 obrączki srebrne |
generał podporucznik | 1 galon z podwójną pętlą | 1 obrączka złota |
generał porucznik | 1 galon z potrójną pętlą i 1 taśma srebrna | 2 obrączki złote |
generał broni | 1 galon z potrójną pętlą i 2 taśmy srebrne | 3 obrączki złote |
Oznaczenia podoficerskie z taśmy popielatej, oficerskie - srebrnej.
Specyficzną, charakterystyczną dla Wielkopolski kategorią był istniejący prze utworzeniem szkół oficerskich stopień podchorążego. Otrzymywali go szeregowi z cenzusem wykształcenia (matura), a odznaką była czapka z treflem oficerskim (ale bez oznak stopnia). Po utworzeniu Wielkopolskiej Szkoły Oficerów Piechoty stopień ten, jak w całym WP stał się z powrotem tytułem słuchacza szkoły oficerskiej. Niżej odznaka na naramiennik Szkoły.
Dla strzelców (piechoty) przewidziano mundur ogólnowojskowy z ciemnoczerwoną wypustką. Na kołnierzu za biało-czerwoną wstążeczką numer pułku, wykonany z białego metalu, lub oznaka specjalności z numerem pułku. Ponadto na lewym rękawie na wysokości ramienia możliwa metalowa oznaka specjalności żołnierza w ramach pułku, na owalnej sukiennej podkładce. Kolory podkładek pod oznaki na ilustracjach.
1. Dla kompanii ckm sylwetka ustawionego profilem ckm Maxim 08, wykonana z żółtego metalu na kołnierz, bez podkładki, czerwona podkładka jedynie w batalionach zapasowych ckm.(jedna z nazw batalion strzelców celnych ckm).
2. Dla telefonistów biało-metalowa litera T z dwiema błyskawicami, na rękaw.3. Dla obsługi miotaczy min — z dwiema literami M z białego metalu, na kolmierz.4. Dla sanitariuszy — z biało-metalowym wężem Eskulapa.5. Dla sanitariuszy weterynaryjnych — z wężem weterynaryjnym z białego metalu, na podkładce zielonej. System oznak, odznak, patek i wypustek sztabowa komórka rozbudowywała pieczołowicie aż do lata 1919 roku, podobnie jak rok wczesniej w I Korpusie. Faktycznie oznaki specjalności pojawiały się na mundurach rzadko. Sanitariusze najczęściej nosili tylko białą opaskę z czerwonym krzyżem.
Do kanonu oznak wojskowych II RP weszły natomiast na stałe symbole kołnierzowe pułków pomorskich. W 4 Dywizji, organizowanej od lata 1919 (a więc jeszcze przez przejęciem Pomorza na mocy Traktatu Wersalskiego) skupiali się ochotnicy pochodzący z byłych Prus Zachodnich. Zaprojektowano dla nich specjalne odznaki kołnierzowe.
Toruński Pułk Strzelców (później 63 pp), orzeł Prus Królewskich w kolorze srebrnym, herb przedrozbiorowego województwa chełmińskiego.Grudziądzki Pułk Srzelców (64 pp) miał orła o takim samym rysunku, ale czerwonego, wykonywanego w miedzi - herb dawnego województwa malborskiego. Starogardzki Pułk Strzelecki (65 pp) dostał orła jagiellońskiego, upamiętniającego Kazimierza Jagiellończyka, wyzwoliciela Pomorza w XV w.
Kaszubski Pułk Strzelców Pomorskich (66 pp) otrzymał oczywiście gryfa.W latach 1919-1920 odznaki te noszono rzadko, wykonano ich niewiele. Żołnierze posiadający je w 1919 nie naszywali na kołnierz biało-czerwonych wstążek.
Szeregowy 12 p. strz., na kołnierzu numer pułkowy, bez biało-czerwonego paska.
Oficer, zapewne sztabowy (brak wstążki i numeru pułku na kołnierzu). Rosyjska szabla oficerska zdradza przybysza. Na ramieniu ustanowiona rozkazem
Dowódcy Generalnego nr 28 z 1.II.1919 r. odznaka za rany (to te paski), za odniesione w poprzedniej służbie srebrne, w polskiej złote.
W okopach. Na hełmach namalowane orzełki.
Specyficzną wielkopolską formacją była powstała jeszcze w listopadzie 1918 Straż Ludowa (Obywatelska), o zdecentralizowanej strukturze, której istnienie odegrało decydującą rolę w pierwszych dniach Powstania, zwłaszcza na prowincji. W miarę tworzenia regularnej siły zbrojnej, Straż w której pozostali nieprzeszkoleni osiemnastolatkowie i ludzie po czerdziestce połaczyła funkcje policyjne i oddziałów obrony terytorialnej. Zgodnie z rozporządzeniem Komisariatu NRL z 6 stycznia 1919 stała się scentralizowaną strukturą terytorialną, o organizacji kopanijnej piechoty i rygorze wojskowym. W miarę stabilizacji sytuacji Wielkopolski, dekret NRL z 30 maja 1919 przekształcił ją w Obronę Krajową. Początkowo "mundurem" była biała opaska naramienna na stroju ochotnika, od stycznia-lutego do zorganizowanego we własnym zakresie stroju mniej lub bardziej zmilitaryzowanego strażnik otrzymywał okrągłą czapkę w typie maciejówki z granatowym otokiem i orzełkiem. Stopnie funkcyjne oznaczano tak, jak wojskowe, ale z taśm krótszych (określono maksymalny wymiar odznaki 10x10 cm), naszywanych wyżej, na ramionach obu rękawów. Strażnicy raczej tego nie przestrzegali, oznaczając stopnie po wojskowemu. Na czapkach odznak stopni nie było. Po przekształceniu na patkach kołnierzy pojawiły się metalowe, srzebrzyste litery OK.
Oddział SL, dobrze umundurowany i uzbrojony, czapki maciejówki, niemeckie wojskowe, Feldmütze bez daszka, całkiem cywilne - ale wszystkie z orłami.
Politycznie motywowane kultywowanie odrębności przez część Naczelnej Rady Ludowej i generała Dowbora nie znajdowało jednak szerszego zrozumienia pośród mas żołnierskich, dla których pełne zjednoczenie podzielonej rozbiorami Polski było celem oczywistym i nie podlegającym dyskusji. Głośno domagano się udziału w pomocy dla walczącego Lwowa, co faktycznie ziściło się już w marcu 1919, poprzez wysłanie na galicyjski front wzmocnionego jazdą i artylerią 1 pułku strzelców. Gdy z podpisaniem Traktatu Wersalskiego (28. czerca 1919) zmalało zagrożenie niemieckie, zjednoczenie WP i przerzucenie części dywizji wielkopolskich na front wschodni dokonało się w ciągu tygodni.
Nadchodziło zjednoczenie Wojska Polskiego, także mundurowe.
.jpeg)
Komentarze
Prześlij komentarz